નિરંજન મહેતા
રાજેન્દ્રકુમાર જે પોતાની સફળ કારકિર્દીમાં તેમની અનેક ફિલ્મો જ્યુબીલી હિટ રહેવાને કારણે જ્યુબીલી કુમાર તરીકે પણ પ્રખ્યાત છે તેની મોટાભાગની ફિલ્મોમાં રફીસાહેબનો ગાયક તરીકે ઉપયોગ થયો છે. તેમ છતાં કેટલીક ફિલ્મોમાં અન્ય ગાયકોનો અવાજ વપરાયો છે.
સૌ પ્રથમ ૧૯૬૧ની ફિલ્મ ‘આસ કા પંછી’નાં ગીતો જોઈએ.
પ્રથમ ગીત છે જે રજાઓની ખુશીમાં મિત્રો સાથે રાજેન્દ્રકુમાર ગાય છે. કોઈને મળવાની ઉત્કંઠા માટેનું આ ગીત છે
जमीन कागज़ की बन जाये
समुन्दर रोशनाई का
बया फिर भी न होगा
हमसे यह किस्सा जुदाई का
હસરત જયપુરીના શબ્દો, શંકર જયકિસનનું સંગીત અને સ્વર છે રફીસાહેબનો.
બીજું ગીત ઝડપથી જતી કારમાં મુસાફરી કરતી વખતે વૈજયંતીમાલા તેને વિનવે છે
धीरे चला ज़रा हाये धीरे चला ज़रा
मुकद्दर की गाडी पे हम दो अनाडी थे
ગીતના શબ્દો છે શૈલેન્દ્રના અને શંકર જયકિસનનું સંગીત. સ્વર છે સુબીર સેન અને લતાજીના.
ત્રીજું ગીત નશામાં ધૂત રાજેન્દ્રકુમાર ગાય છે જે પોતાની જિંદગીને કોસે છે.
राह के तालिब है पर
बेराह पड़ते है क़दम
देखिए क्या ढूंढते है
और क्या पाते है हम
अपनी भी क्या ज़िंदगी है निराली
ગીતના શબ્દો છે શૈલેન્દ્રના અને શંકર જયકિસનનું સંગીત. સ્વર છે મુકેશનો.
૧૯૬૧ની અન્ય ફિલ્મ ‘પ્યાર કા સાગર’ના આ ગીતમાં રાજેન્દ્ર કુમાર છોડીને જતી મીનાકુમારીને ઉદ્દેશીને ગાય છે
मुझे प्यार की जिंदगी देने वाले
कभी गम ना देना खुशी देने वाले
मोहब्बत के वादे भुला तो ना दोगे
कहीं मुझसे दामन छुड़ा तो ना लोगे
સ્વર છે રફીસાહેબ અને આશા ભોસલેના.
બીજું ગીત એક વિરહ ગીત છે.
हो गये दो रोज़ में आबाद भी बर्बाद भी
अब तमन्ना है वही आये ना उनकी याद भी
वफ़ा जिनसे की बेवफा हो गया
સ્વર છે મુકેશનો
બંને ગીતના ગીતકાર પ્રેમ ધવન. સંગીતકાર રવિ.
૧૯૬૧ની વધુ એક ફિલ્મ ‘સસુરાલ’નું આ બહુજ પ્રખ્યાત ગીત છે જે બી. સરોજાદેવીને ઉદ્દેશીને ગવાયું છે
तेरी प्यारी प्यारी सूरत को
किसीकी नज़र ना लागे
चश्म-ए-बद्दूर
मुखड़े को छुपालो आंचल में,
कहीं मेरी नज़र ना लगे
चश्म-ए-बद्दूर
ગીતના ગીતકાર હસરત જયપુરી અને સંગીતકાર શંકર જયકિસન, સ્વર છે રફીસાહેબનો.
બીજું ગીત એક દર્દભર્યું ગીત છે
सता ले ऐ जहाँ, न खोलेंगे ज़ुबाँ
सितम तेरे कभी तो बेअसर हो जाएँगे
पुकारो लाख तुम, न फिर लौटेंगे हम
कि हम भी राह की इस धूल में खो जाएँगे
સ્વર છે મુકેશનો. ગીતના ગીતકાર શૈલેન્દ્ર અને સંગીતકાર શંકર જયકિસન.
૧૯૬૪ની ફિલ્મ ‘સંગમ’નું આ ગીત યુવા વર્ગમાં પ્રિય ગીત છે.
ये मेरा प्रेमपत्र पढ़ कर के
कि तुम नाराज ना होना
कि तुम मेरी ज़िंदगी हो
આ ગીત વૈજયંતીમાલાને ઉદ્દેશીને ગવાયું છે. શબ્દો છે હસરત જયપુરીના અને સંગીત આપ્યું છે શંકર જયકિસને. સ્વર છે રફીસાહેબનો.
બીજું ગીત પ્રણય ત્રિકોણ રૂપે ગવાયું છે
हर दिल जो प्यार करेगा वो गाना गायेगा
दीवाना सैंकड़ों में पहचाना जायेगा
કલાકારો છે રાજેન્દ્રકુમાર, રાજકપૂર અને વૈજયંતીમાલા. શબ્દો છે શૈલેન્દ્રના અને સંગીત આપ્યું છે શંકર જયકિસને. સ્વર છે મહેન્દ્ર કપૂર, મુકેશ અને લતાજીના.
૧૯૬૭ની ફિલ્મ ‘પાલકી’નું આ ગીત વિરહ ગીતના રૂપમાં છે
मेरे घर से प्यार की पालकी चली गयी
घर मेरा उजड़ गया, ज़िंदगी चली गयी
मेरे घर से प्यार की पालकी चली गयी
आशिया मेरा जला और मैं देखता रहा
સ્વર છે મન્નાડેનો.
બીજા ગીતમાં એક પ્રેમી પોતાના મનોભાવને વ્યક્ત કરે છે.
कल रात ज़िंदगी से मुलाक़ात हो गई
लब थरथरा रहे थे मगर बात हो गई।
સ્વર છે રફીસાહેબનો.
બંને ગીતના શબ્દો છે શકીલ બદાયુનીના ને સંગીત આપ્યું છે નૌશાદે.
૧૯૬૯ની ફિલ્મ ‘અનજાના’નું આ ગીત એક સવાલ જવાબ રૂપે છે જે રાજેન્દ્ર કુમાર અને બબીતા વચ્ચે રચાયું છે.
वो कौन है वो कौन है
जो रूठ जाती है
चीज़ वो नाज़ुक बड़ी है
टूट जाती है बोलो बोलो
ગાયકો છે મુકેશ અને લતાજી.
બીજું ગીત વરસાદની મજા લેતા ગવાયું છે. કલાકારો આ જ બંને
रिम झिम के गीत सावन गाए गाए
भीगी भीगी रातों में
होठों पे बात दिलकी आए आए
भीगी भीगी रातों में
ગાયકો રફીસાહેબ અને લતાજી.
બંને ગીતના ગીતકાર આનંદ બક્ષી અને સંગીતકાર લક્ષ્મીકાંત પ્યારેલાલ.
૧૯૭૦ની ફિલ્મ ‘ગીત’ એક સંગીત સભર ફિલ્મ છે
પોતાના મનની વાત રજુ કરતાં રાજેન્દ્ર કુમાર માલા સિંહાને ઉદ્દેશીને ગાય છે
जिसके सपने हमें
रोज़ आते है दिल लुभाते रहे
ये बतादो बतादो
ये बतादो तुम कहीं
वो ही तो नहीं वही तो नहीं
ગીતકાર હસરત જયપુરી અને સંગીતકાર કલ્યાણજી આણંદજી. સ્વર આપ્યો છે મહેન્દ્ર કપૂર અને તાજીએ.
બીજું ગીત પ્રેમિકાને યાદ કરતાં ગવાયું છે.
आजा तुझको पुकारे मेरे गीत रे मेरे गीत रे
ओ मेरे मितवा मेरे मीत रे आजा
ગીતકાર આનંદ બક્ષી અને સંગીતકાર કલ્યાણજી આણંદજી. સ્વર છે રફીસાહેબનો.
૧૯૭૦ની અન્ય ફિલ્મ ‘ગંવાર’નું આ ગીત એક પ્રેરણાદાયક ગીત છે.
ऐ किसानो ये धरती तुम्हारी है माँ
जिंदगी में कोई माँ से प्यारा नहीं
ગાયક છે મહેન્દ્ર કપૂર.
બીજું ગીત એક પ્રેમીના ભાવોને વ્યક્ત કરે છે.
महका महका रूप
तुम्हारा बहकी बहकी चल
ऐ फूलों की डाल
ये राही पूछे एक सवाल
तुम्हारा नाम क्या है
ગાયક છે રફીસાહેબ.
બંને ગીતના શબ્દો છે રાજેન્દ્ર કૃષ્ણના અને સંગીત છે નૌશાદનું.
૧૯૭૧ની ફિલ્મ ‘આપ આયે બહાર આઈ’ નું ગીત બે પ્રેમીની નોકઝોક રૂપ છે.
तुम को भी तो ऐसा ही कुछ होता होगा ओ सजना
कैसा? कैसा?
तेरी याद सताती है
नींद नहीं आती है रातों में
રાજેન્દ્ર કુમાર અને સાધના વચ્ચેની આ નોકઝોકનાં રચયિતા છે આનંદ બક્ષી અને સંગીત આપ્યું છે લક્ષ્મીકાંત પ્યારેલાલે. સ્વર છે કિશોરકુમાર અને લતાજીના
બીજું ગીત પણ આ બે કલાકારો પર ફિલ્માવાયું છે.
सारे ज़माने पे मौसम सुहाने पे
इस दिल दीवाने पे वीरानी सी थी छाई
आप आए बहार आई
ગીતકાર અને સંગીતકાર ઉપર મુજબ. ગાયકો છે રફીસાહેબ અને લતાજી.
૧૯૭૨ની ફિલ્મ ‘ગોરા ઔર કાલા’માં રાજેન્દ્ર કુમાર ડબલ રોલમાં છે.
પહેલું ગીત છે હેમા માલિની સાથેનું પ્રેમગીત.
इक ना इक दिन यह कहानी बनेगी
तू मेरे सपनो की रानी बनेगी
ગાયક છે રફીસાહેબ.
બીજું ગીત પણ આ બે કલાકારો પર છે
धीरे धीरे बोल कोई सुन ना ले
सुन ना ले कोई सुन ना ले
सेज से कलियाँ चुन ना ले
चुन ना ले कोई चुन ना ले
સ્વર છે મુકેશ અને લતાજીના
બન્ને ગીતના રચયિતા છે આનંદ બક્ષી અને સંગીત આપ્યું છે લક્ષ્મીકાંત પ્યારેલાલે.
૧૯૭૨ની અન્ય ફિલ્મ ‘ટાંગેવાલા’નું આ ગીત એક સંદેશાત્મક ગીત છે
जिन के कारण गलियों गलियों भटके थक कर चूर हुए
बीच डगर में छोड़ के देखो वो भी हम से दूर हुए
कर भला, होगा भला अंत भले का भला
ગાયક છે મુકેશ.
બીજું ગીત નશામાં ધૂત રાજેન્દ્રકુમાર પર રચાયું છે.
दुनिया शराबी दुनिया शराबी
कौन नहीं पीता सब पीते है
ગાયક છે રફીસાહેબ
બંને ગીતના ગીતકાર છે મજરૂહ સુલતાનપુરી અને સંગીતકાર છે નૌશાદ.
૧૯૭૨ની વધુ એક ફિલ્મ ‘લલકાર’નું પહેલું ગીત એક ફરિયાદ રૂપે છે
मेरे महबूब मेरी बात तुम्हें क्या मालूम
मेरी धड़कन, मेरे जज्बात तुम्हें क्या मालूम
ગાયકો છે મનહર ઉધાસ અને માલા સિંહા.
બીજું ગીત બે પ્રેમીઓની વચ્ચે પ્રેમના પરિમાણ માટે ગવાયું છે.
बोल मेरे साथिया
कितना मुझसे प्यार है
बोल मेरे साथिया
कितना कितना मुझसे प्यार है
સ્વર છે રફીસાહેબ અને લતાજીના.
બંને ગીતના રચયિતા છે હસરત જયપુરી અને સંગીત આપ્યું છે કલ્યાણજી આણંદજીએ.
આશા છે આ લેખમાં જે ગીતો સમાવાય છે કદાચ તે ઉપરાંત પણ કોઈ આવા ગીત જણાય તો ધ્યાન ખેંચવા વિનંતી.
Niranjan Mehta
વેબ ગુર્જરી 