જીવનની ખાટી મીઠી
નીલમ હરીશ દોશી
દીકરી સાપનો ભારો કે દીકરી તુલસી કયારો..એવું વિચારવાની કોઇ પળોજણ બકુલભાઇને નહોતી. દીકરી તેમને ખૂબ વહાલી હતી. એક દીકરો અને એક દીકરી..નાનું કુટુંબ..સુખી કુટુંબ . પરંતુ બકુલભાઇનો દીકરો નાનો હતો અને હજુ ભણતો હતો. જયારે રાજાના કુંવરની માફક વધતી દીકરી યુવાન થઇ ચૂકી હતી. અને હવે લગ્નને ઉંબરે આવીને ઉભી હતી. સગાઇ તો બે વરસથી થઇ ગઇ હતી. હવે સ્વાભાવિક રીતે જ છોકરાવાળા લગ્નની ઉતાવળ કરતા હતા.
બકુલભાઇને પણ દીકરીને પરણાવવાની હોંશ હતી. પણ એક સાંધે ત્યાં તેર તૂટે એવી સ્થિતિમાં લગ્નના પૈસાની જોગવાઇ કેમ કરવી એ બહું મોટો પ્રશ્ન હતો. પરચૂરણ વસ્તુની દુકાનમાંથી પાંચ વ્યક્તિના ઉદરની ક્ષુધા માંડ સંતોષાતી હતી. ઘરમાં બીમાર મા હતી. તેના દવા દારૂમાં સારા એવા પૈસા ખર્ચાઇ જતા હતા. મા એંસી વરસ વીતાવી ચૂકી હતી. હવે સાવ ખાટલાવશ હતી. સાજા થવાની કોઇ શકયતા નહોતી. પણ જીવતી હોય..શ્વાસ ચાલતા હોય ત્યાં સુધી દવા તો કરવી જ ને ? અને દવાનો ખર્ચો રોજ રોજ વધતો જતો હતો.
પૈસાની પૂરતી સગવડ ન હોય ત્યારે ઘરમાં પણ સ્વાભાવિક રીતે જ કંકાસ, કલહ વધી જ જાય. સામાન્ય જરૂરિયાતો પણ પૂરી ન થઇ શકવાથી ઘરમાં પત્ની સાથે બોલાચાલી થતી રહેતી. પુત્રી બધું સમજતી..પણ શું કરે ? બાર ધોરણ સુધી જ ભણેલ છોકરીને નાના ગામમાં નોકરી મળવી પણ કયાં સહેલી હતી ? છતાં ઘેર બેસીને તે નાના છોકરાઓને ભણાવતી. પણ બે છેડા ભેગા કરતાં બકુલભાઇને નાકે દમ આવી જતો. કયાંય કોઇ આરોવારો નહોતો દેખાતો.
માના હાથમાં સોનાની બે બંગડીઓ હતી. ગળામાં એક ચેન પણ હતો. દીકરાની પરિસ્થિતિથી મા અજાણ નહોતી જ. તેણે પુત્રને બંગડીઓ અને ચેન કાઢીને આપ્યા. પણ બકુલભાઇનું મન ન માન્યું. બા ને પોતે કંઇ કરાવી તો નથી દઇ શકયો. હવે આ ઉમરે બાના હાથમાંથી કઢાવી કેમ શકે ? બાપુજીએ કેટલી હોંશથી બાને આ બંગડી લઇ દીધી હતી. એ પોતે જાણતો હતો. અને બાને બાપુજીની એ યાદગીરી કેટલી પ્રિય હતી..એનાથી પણ પોતે કયાં અજાણ હતો ? તેથી તેનું મન ન માન્યું. આમ પણ એટલાથી કંઇ તેનો પ્રશ્ન ઉકલે તેમ પણ કયાં હતો ?
હા..એક વાત બા માને તો આ પ્રશ્ન આસાનીથી ઉકલી શકે તેમ હતો. પણ બા માને તો ને ?
ગામડામાં બાપુજીનું એક જૂનું મકાન હતું. જો એ વેંચી શકાય તો એ પૈસામાંથી લગ્નનો ખર્ચો નીકળી જાય તેમ હતું. પણ મકાન બાને નામે હતું. અને મા કોઇ રીતે પોતાના જીવતા એ મકાન વેચવા માટે તૈયાર નહોતા થતા…એ મકાન સાથે પોતાની અનેક યાદગીરી જોડાયેલ હતી. એ મકાન તેમને જીવથી પણ વધારે વહાલું હતું. સાજા થઇને એકવાર થોડો સમય ત્યાં રહેવા જવાની તેમને ખૂબ હોંશ હતી. એ શકય નથી એ બકુલભાઇ જાણતા હતા..પરંતુ બાને એમ સાવ ચોખ્ખું તો કેમ કહી શકે ? કે તમે હવે સાજા થવાના નથી જ.
પત્ની અકળાઇ હતી. ગમે તેમ કરીને બે મહિનામાં લગ્ન કરવા જ પડે તેમ હતું. વેવાઇને કયાં સુધી બહાના બતાવી શકાય ?
મૂંઝાતા બકુલભાઇ ફરી એકવાર માને સમજાવવા મથી રહ્યાં હતા. પણ મોહ..માયા છોડવા કંઇ સહેલા તો નથી જ. હવે તો માના મરવાની જ પ્રતીક્ષા કરવી રહી. મનમાં આ વિચાર ન જાણે કયાંથી ઘૂસી આવ્યો..પોતે માના..પોતાની જનેતાના મરવાની પ્રતીક્ષા કરે છે ? આવી હીન કક્ષાએ પોતે પહોંચી ગયા છે ? બકુલભાઇ મનોમન માની માફી માગી રહ્યા..જોકે તે છતાં મનમાંથી એ વિચાર કાઢી તો ન જ શકયા. પત્ની તો આમ પણ કયારની એ પ્રતીક્ષામાં જ હતી. તેને બાની જીદ ન ગમે એ પણ સ્વાભાવિક જ હતું. સામે યુવાન દીકરી ઉભી હતી..તેની ચિંતા કરે કે મરવા તરફ જઇ રહેલી સાસુની ચિંતા કરે ?
પણ જીવન..મરણ કંઇ કોઇના હાથની વાત થોડી જ છે ?
આજે બકુલભાઇ માને દવા પીવડાવી રહ્યા હતાં. પત્ની વેધક આંખે પતિની સામે જોઇ રહી હતી.હવે કયાં સુધી આને દવા પીવડાવ્યા કરીને શ્વાસ ટકાવી રાખશો ? સામે તમારી પુત્રી નથી દેખાતી ?
આજે બકુલભાઇ દુકાનમાં બેઠા હતા. કોઇ ઘરાક નહોતું. ઘેર જવાનો સમય થઇ ગયો હતો. બાની દવાનો સમય પણ થઇ ગયો હતો. બકુલભાઇ ઘેર જઇને રોજ પહેલું કામ બાને દવા આપવાનું કરતા. એ કામ હમેશા તેઓ જાતે જ કરતા. આજે ન જાણે કેમ બકુલભાઇને ઘેર જવાનું મન ન થયું. દવાનો સમય તો યાદ હતો..પણ…. થોડીવાર તે એમ જ બેઠા રહ્યા. ત્યાં પુત્ર દોડતો આવ્યો..’ પપ્પા. જલદી ચાલો..’ બકુલભાઇ દોડયા. ઘેર પહોંચ્યા ત્યાં દીકરાની સેવાથી સંતોષ પામી માજીએ અંતિમ શ્વાસ લીધા. જતાં પહેલાં બધાની હાજરીમાં માજીએ દીકરાને કહ્યું, ‘બેટા, તેં મારી ઘણી સેવા કરી છે. મને શાંતિ અને સંતોષ છે. મેં મારા હાથે મારે જે દાન પુણ્ય કરવાં હતાં તે મારી રીતે કરી જ લીધા છે. હવે મારી પાછળ તારે કંઇ જ કરવાનું નથી. અને હા..હવે તું તારે ઘર વેચીને લગન કરી લેજે મારા આશીર્વાદ છે. ‘ ત્રૂટક શબ્દોમાં આટલું બોલી મા આંખો બંધ કરી ગઇ.
પાંચ મિનિટમાં માએ અંતિમ શ્વાસ લીધો.
બધાની પ્રતીક્ષા પૂરી થઇ.
નીલમ હરીશ દોશી : E mail: nilamhdoshi@gmail.com | બ્લોગ : પરમ સમીપે
વેબ ગુર્જરી 