મલયાનિલોની પીંછી અને રંગ ફૂલના

વસંત પંચમીના  વિષયે લખાયેલી કેટલીક કાવ્યકૃતિઓ ઉપર નજર ફેરવીએ.

કવિ કુલગુરુ કાલીદાસે વસંત સહિતની છ ઋતુઓ વિષે ‘ ઋતુસંહાર ‘ મહાકાવ્ય સંસ્કૃતમાં રચેલું. ગુજરાતીની વાત કરીએ તો સૌ પ્રથમ સાંભરે કવિ કાંતનું છેક ૧૯૨૩ માં લખાયેલું ખંડકાવ્ય ‘ વસંત વિજય ‘ . જો કે કાવ્ય મૂળભૂત રીતે મહાભારતના આદિ પર્વની એક ઘટના વર્ણવે છે પણ એમાં વસંતના નશીલા પ્રભાવ હેઠળ આત્મનિયંત્રણ ગુમાવતા રાજા પાંડુની વાત છે. એ પહેલાં નરસિંહ મેહતા પણ પોતાના પ્રભાતિયામાં ગાઈ ગયેલા :

કવિ ન્હાનાલાલે વસંતને ઋતુરાજ કહેલો. એમની ‘ વસંતોત્સવ ‘ કવિતા મશહૂર છે. કવિ સુંદરમે લખેલું ‘ મને ફાગણનું ફૂલ એક આપો ‘ તો એમની જ પેઢીના પ્રજારામ  રાવળે કહ્યું ‘ શિશિર તણે પગલે વૈરાગી વસંત આ વરણાગી ‘ . કવિ ઉમાશંકર જોષીના એક કાવ્યસંગ્રહનું તો નામ જ ‘ વસંત વર્ષા ‘ છે. આદિલ મંસૂરી પોતાની વિખ્યાત ગઝલના એક શેરમાં લખે છે :

ઋષિકવિ રાજેન્દ્ર શુકલ એમના એક શેરમાં કહે છે :

તો મનોજ ખંડેરિયાની પંક્તિઓ ‘ ફૂલો એ બીજું કંઈ નથી પગલાં વસંતના ‘ કોણે નથી વાંચી ? ર. પા. ના આ શેર વિષે પણ શું કહેવું !

કાકાસાહેબ કાલેલકરે લખેલું ‘ જેની રહેણીકરણી કુદરતથી વિખૂટી થઈ નથી, કુદરતના રંગે જે રંગાય છે તે વસંતનું આગમન વગર કહ્યે અનુભવે છે. ‘

આશ્ચર્યજનક રીતે ઉર્દૂ કવિઓએ પણ વસંત વિષે વિપુલ પ્રમાણમાં લખ્યું છે. કેટલાક શેર :

(ફુગાં = ફરિયાદ, આર્તનાદ )

– ઈંશા અલ્લાહ ખાન ‘ ઈંશા ‘ 

( બાગે દહર = સૃષ્ટિરૂપી ઉપવન, નૈરંગિયાં = જાદૂ )

– મુનીર શિકોહાબાદી

શાયર અમીક હનફીની વસંત – વિષયક એક નઝ્મનો તરજુમો જોઈએ :

સ્વીડીશ કવિ ગુન્નાર એકિલોફ વસંત વિષે વિષાદમય વાત કરે છે :

અંકે પુન: ઉલ્લાસની દુનિયામાં પ્રવેશી કવિ અઝહર હાશમીની એક હિંદી વસંત – ગઝલ સાથે વિરમીએ :

સાભાર સ્વીકારઃ ‘ફૂલછાબ’ની બુધવારની ‘પંચામૃત’ પૂર્તિમાં પ્રકાશિત થતી લેખકની કોલમ ‘સંવાદિતા’

---

શ્રી ભગવાન થાવરાણીનો સંપર્ક bhagwan.thavrani@gmail.com વીજાણુ ટપાલ સરનામે કરી શકાય છે.

---