પંખીઓના દેશમાં
ગિરિમા ઘારેખાન
એક જંગલ હતું. બધા જંગલની જેમ આ જંગલમાં પણ ઘણા બધા પ્રાણીઓ રહે. વાઘ અને સિંહ, જિરાફ અને ચિત્તા, હરણાં અને હાથી, વરુ અને સાબર -બધાં પ્રાણીઓ અહીં હળીમળીને રહેતાં હતાં. એમાં પણ સસ્સુ સસલું, શાનુ શિયાળ અને ઉન્નું ઉંદર વચ્ચે ખાસ દોસ્તી હતી. બપોરે જયારે મોટા ભાગના પ્રાણીઓ ખાઈ-પી ને આરામ કરતાં હોય ત્યારે આ ત્રણેય મિત્રો મળે, એક ઝાડ નીચે બેસે અને અલક મલકની વાતો કરે.
એક દિવસ વાતોવાતોમાં એ ત્રણેયમાં કોણ વધારે બહાદુર એની ચર્ચા ચાલુ થઇ. પોતાના કાન ફફડાવતું ફફડાવતું સસ્સુ સસલું કહે, ‘આમ ભલે હું બીકણ લાગતું હોઉં, પણ આપણા ત્રણમાં સહુથી વધુ બહાદુર તો હું જ છું.’
આ સંભાળીને શાનુ શિયાળ તો ખડખડાટ હસવા માંડ્યું. સસલા સામે જોતું જાય અને હસતું જાય. સાથે ઉન્નું પણ હસવા માંડ્યો. સસ્સુને ખરાબ લાગ્યું. એણે થોડા ગુસ્સાથી પૂછ્યું, ‘એમાં તમને આટલું બધું હસવું શેનું આવે છે?’
શિયાળ કહે, ‘ઝાડ ઉપરથી એક બોર પડ્યું એમાં તો “આકાશ પડ્યું” એમ કહીને તેં આખા જંગલના પ્રાણીઓને ભગાવ્યા હતા. તું તારી જાતને બહાદુર કહે છે?’
સસ્સુ કહે, “પણ કૂવામાં એનું પ્રતિબિંબ બતાવીને મેં જ સિંહને કૂવામાં ધકેલ્યો હતો ને? એ વખતે તમારી બહાદુરી ક્યાં ગઈ હતી? હસવા કરતાં તમે એવું કોઈ પરાક્રમ કર્યું હોય તો કહો ને!’
પોતાની મૂછ ઉપર પંજો ફેરવતો ઉનદ્નું ઉદર બોલ્યો, “એકવાર સિંહ એક જાળમાં ફસાઈ ગયો હતો ત્યારે મેં એની જાળ કાપીને એને છોડાવ્યો હતો. આટલો નાનો છું તો પણ એની એટલી નજીક જતાં હું જરાયે ડર્યો ન હતો. જંગલનો રાજા જેનો આભાર માને એ ઓછો બહાદુર હોય? એ રીતે આપણા ત્રણમાં સહુથી વધુ બહાદુર તો હું જ છું.’
શાનુ કહે, ‘અરે પણ સિંહ જાળમાં ફસાયેલો હોય ત્યારે તો કોઈ પણ એની નજીક જઈ શકે. એ કંઈ બહાદુરી ન કહેવાય.’
સસ્સું અને ઉન્નુંએ એકબીજાની સામે જોયું અને બોલ્યા, “તું અમારા બન્નેની વાત કરે છે તો તારી બહાદુરી બતાવ ને! તે શું કર્યું છે?’
પોતાના ગાલ ફૂલાવતું શિયાળ બોલ્યું, મારા તો એક નહીં ઘણા પરાક્રમો છે. એકવાર સિંહે મને એના દાંતમાંથી વાસ આવે છે એમ પૂછ્યું ત્યારે ‘મને શરદી થઇ છે’ કહીને મેં એને મૂરખ બનાવ્યું હતું. બીજી એકવાર સિંહ બીમાર પડવાનો ઢોંગ કરીને એક પછી એક બધા પ્રાણીઓને ખાઈ જતો હતો ત્યારે મેં જ એ પ્રાણીઓના એની ગુફામાંથી બહાર ન આવતા પગલાં જોઇને હિંમતથી એની નજીક જવાની ના પાડી દીધી હતી. પછી બધા પ્રાણીઓને ચેતવ્યા પણ હતા. બોલો, હું જ છું ને સહુથી બહાદુર?”
ઉન્ું તરત બોલ્યો,, “ના ના. એ તો તારી ચતુરાઈ કહેવાય. બહાદુરી તો મારી જ છે.’
“ના, મારી’.
“ના મારી.’
ત્રણેય દોસ્તો વચ્ચે ખૂબ ચર્ચા થઇ. છેવટે એમણે નક્કી કર્યું કે જે સિંહની કેશવાળીના વાળ ગણી આવે એ સહુથી વધારે બહાદુર એવું માનવાનું. ત્રણે ય જણ આને માટે કબૂલ થયા. એમણે પાંચ દિવસ પછી એ જ જગ્યાએ મળવાનું નક્કી કર્યું.
એક બપોરે સિંહ એક ઝાડ નીચે સૂતો હતો ત્યારે ઉન્નું થોડી હિંમત કરીને એની નજીક ગયો. પણ એ જ વખતે પવન આવ્યો અને સિંહની મૂછના વાળ હાલ્યા. એટલે ઉન્નું તો પૂંછડી દબાવીને પાછો આવી ગયો. એણે વિચાર્યું કે જીવ ગુમાવવો એના કરતાં બીકણ કહેડાવવામાં વાંધો નહિ.
પછી શાનુ સસલું સિંહના સૂવાના સમયે એની કેશવાળીના વાળ ગણવા ઉપડ્યું. એ હજુ તો એનાથી થોડેક દૂર હતું ત્યાં સિંહે ઊંઘમાં પૂંછડી પછાડી. સસલું તો પાછું વાળીને જોવા પણ ન રહ્યું અને જાય ભાગ્યું. એણે પણ વિચાર્યું કે જીવ ગુમાવીને બહાદુર કહેવડાવવાની મૂર્ખામી ન કરાય. સસ્સુ અને ઉન્નુંને લાગતું હતું કે એમણે બરાબર જ કર્યું હતું. એમનું દોસ્ત શિયાળ પણ ખોટી હિંમત તો નહીં જ કરે.
હવે એમણે નક્કી કર્યા પ્રમાણે પાંચ દિવસ પછી એ લોકો નક્કી કરેલી જગ્યાએ મળ્યા. ઉન્નુ અને સસ્સુએ પોતાની બીકની વાત એમના દોસ્તોને જણાવી દીધી. એ સાંભળીને પાછું શિયાળ ખડખડાટ હસવા લાગ્યું. “બીકણ સસલું અને ફોશી ઉંદર’ એમ બોલતું જાય ને હસતું જાય. એના દોસ્તોને ખરાબ તો લાગતું હતું પણ શું કરે? થોડી વાર પછી શિયાળે હસવાનું બંધ કર્યું એટલે એમણે પૂછ્યું, “તું અમારા પર હસે છે પણ તારી વાત તો કહે. તું સિંહની કેશવાળીના વાળ ગણી શક્યું?’
શાનુ કહે, ‘એક એક વાળ હાથમાં લઈને ગણ્યો. સિંહની કેશવાળીમાં ૧૦૫૩ વાળ છે.’
“હે?’ પેલા બન્ને તો મોં ખોલીને આશ્ચર્યથી એની સામે જોવા માંડ્યા.
“આમ મારી સામે શું જુઓ છો? સિંહની બાજુમાં બેસીને એની કેશવાળીના વાળ ગણી આવ્યો છું. ન મનાતું હોય તો એને પૂછી આવો. નહીં તો તમે પોતે ગણી લેજો.’
પેલા બંને શું બોલે? એમણે કબૂલ કરવું પડ્યું કે એ ત્રણેયમાં શિયાળ જ સહુથી વધારે બહાદુર હતું. એમણે એ માટે શિયાળને ઝુકી ઝૂકીને સલામ પણ કરી.
થોડી વાર પછી ત્રણેય વિખેરાયા. સસ્સુ અને ઉન્નું સમજી જ ન શક્યા કે શાનુએ એ કામ કેવી રીતે કર્યું હશે.
શાનુ શિયાળ મૂછમાં હસતું રહ્યું કે આ મૂર્ખાઓને ખબર નથી કે ખોટી બહાદુરી કરતાં ચતુરાઈ વધારે મહત્વની હોય છે. પોતે તો સિંહની નજીક જવાની હિંમત પણ ન હતી કરી અને તો પણ સહુથી બહાદુર કહેવાયો હતો!
ગિરિમા ઘારેખાન | મો- +૯૧ ૮૯૮૦૨૦૫૯૦૯
વેબ ગુર્જરી 