બે દિવસની લાંબી મુસાફરી બાદ ન્યુયોર્ક એરપોર્ટ આવ્યું. મારા ખીસામાં સંબંધીઓએ આપેલા હજાર જેટલા રૂપિયા હતા. ત્યારે મને ખબર પડી કે અહીં ડોલર નામની કરંસી વપરાય છે. અહીં રૂપિયા કોઈ સ્વીકારતું જ નથી. મારી પાસે એરપોર્ટથી જવા માટે ડોલર હતા જ નહિ. તે સમયે વિદેશી વિદ્યાર્થીઓને મદદ કરવા માટેની સંસ્થા હતી. તેના વૉલીનટીયર બધે બેસતા અને માર્ગ દર્શન આપતા . એ વોલિન્ટિયરે મારી એરપોર્ટથી ન્યૂ યોર્કના સેન્ટ્રલ બસ સ્ટેશન સુધીની ટિકિટ કઢાવી આપી. ત્યાંથી બસ લઇ મારે મોરિસટાઉન, ન્યુજર્સી જવાનું હતું. બસમાં મારી બાજુમાં એક માણસ ખુબ દારૂ પીને બેઠેલો. તે મોટે મોટેથી ગીત ગાતો અને મને પૂછે કે યંગમેન, વુડ યુ લાઈક તો હેવ એ ગર્લફ્રેન્ડ ? રસ્તામાં એક બસ સ્ટોપ ઉપર તે ઉતરી ગયો ત્યારે મને કંઈક શાંતિ થઇ. મોરિસટાઉન આવ્યું ત્યારે રાતના 8 વાગી ગયેલા. મારે કોઈ અમેરિકન કુટુંબ સાથે હોમ હોસ્પિટાલિટી માટે બે દિવસ રહેવાનું હતું . મને ખુબ ગભરાટ થતો કે મારો સમાન ઉંચકીને આ કુટુંબનું ઘર કઈ રીતે શોધીશ? બસમાંથી નીચે ઉતર્યો ત્યારે એક અમેરિકન આવીને મને પૂછે. કે આર યુ મિસ્ટર દિનેશ શાહ? મેં હા પાડી તો એણે પોતાની ઓળખાણ આપી કે મારુ નામ યુજીન ડેન્ટન છે અને એણે એની પત્ની અને બે નાની દીકરીઓની ઓળખાણ કરાવી. એણે કહ્યું કે પેલા વોલિન્ટિયરે તેમને ફોન કરી હું બસમાં બેસી ગયો છું તેમજ મારી બસ કેટલા વાગે મોરિસટાઉન આવશે તે જણાવેલું. આ જાણીને મને અમેરિકામાં કઈ રીતે ફાસ્ટ કમ્યુનિકેશન થાય છે તેનો પહેલો અનુભવ થયો. રાત્રે થાકી ગયેલો તેથી ખુબજ ગાઢ નિદ્રા આવી ગઈ. મનમાં થતું કે હાશ, હવે અમેરિકા આવી ગયો.
સવારના ઉઠ્યો ત્યારે મિસિસ ડેન્ટને મને અમેરિકન બ્રેકફાસ્ટ આપ્યો. એક વાડકામાં કોર્નફ્લેક્સ, કાપેલું કેળું અને દૂધ આપ્યું. મને પૂછ્યું કે તમે બોઈલૅંડ એગ લેશો તો મેં ના પાડી કે હું વેજીટેરીઅન છું અને અમે ઈંડા નથી ખાતા. એમને ખુબ મુંઝવણ થતી કે આ ભાઈને શું ખાવા આપવું? મને ઇન્ડિયાના ગાંઠિયા, ખારી પુરી, ચવાણું, સેવો અને ગરમ ગરમ મસાલા વાળી ચા યાદ આવી ગઈ.
મેં ખુદ પોતાને યાદ કરાવડાવ્યું કે દિનેશ શાહ આ નવો દેશ છે, નવું ખાવાનું છે અને નવું ભણવાનું છે એટલે જૂની વસ્તુ નહિ પકડી રાખવાની. સ્વાદના ગુલામ નહિ થવાનું.
ગાંધીજી લીમડાના પાનની ચટણી ખાતા હતાં તે મેં યાદ કર્યું. આ ઘરમાં મોટી બાથરૂમ તેમજ દસ બાય ચાર ફૂટનો અરીસો અને લાઇટોની ઝમક મને સ્વર્ગ જેવું લાગ્યું. ભારતમાં બાથરૂમને સજાવવાની કલ્પના જ નહોતી. તેમજ હું તો ધર્માદાની હોસ્ટેલમાં રહીને ભણ્યો હતો એટલે બાથરૂમ સાવ સાદી હતી. . ત્યાર પછી બીજા બે દિવસ મારે મિસ્ટર અને મિસિસ હર્મેન્સની ત્યાં રહેવાનું હતું. એટલે એ લોકો મને એમની ઘેર લઇ ગયા.
અહીં પણ ખાવાનાનો મારે મોટો પ્રશ્ન હતો. ભારતમાં મોસંબીનો રસ માંદા પડો ત્યારે પીવાનો થાય. ભારતમાં મોસંબીના રસમાં મરી, મીઠું વી નાખીને માં પીવા આપે કે રસ વાયડો ના પડે. તો મેં સવારના બ્રેકફાસ્ટમાં ઓરેન્જ જ્યુસમાં મરી અને મીઠું નાખ્યું તો ખુબ આશ્ચર્યથી મારા યજમાન જોઈ રહ્યા કે હું શું કરી રહ્યો છું? મેં તેમને ઇન્ડિયાની ગરમ અને વાયડો ખોરાક વિષે આપણી માન્યતાઓ સમજાવી. બહાર સ્નો પડતો હોય તો પણ ઘરમાં બેસી અમેરિકનો આરામથી આઈસ્ક્રીમ ખાય તે મેં અહીં અનુભવ્યું. ઘરમાં એક કૂતરું પણ હતું અને બધા એને ખુબજ લાડ લડાવતા. અહીં કૂતરાની હોસ્પિટલ, મોટેલ, તેમજ દફન માટેના અલગ લોટ હોય છે. ત્યારે ભારતના કૂતરાની ખરાબ પરિસ્થિતિનો ખ્યાલ આવ્યો. એમની આઠમા ધોરણમાં ભણતી દીકરીને શનિવારે પાર્ટીમાં જવું હતું અને માબાપની ઈચ્છા નહોતી. તો એની મમ્મીએ ઘણા કામ બતાવ્યા કે તારે હોમવર્ક કરવાનું છે, તારે પિયાનોની પ્રેકટીસ કરવાની છે વી. વી. લગભગ ૪૫ મિનિટ રક્ઝક કરી. ત્યારે મને લાગ્યું કે ભારતમાં તો માં કે બાપ ના પડે એટલે પતિ ગયું આગળ વધારે કોઈ દલીલ કે વાત જ ના હોય.
એમની સાથે રવિવારે હું ચર્ચમાં ગયો. પ્રાર્થના અને લેક્ચર પતિ ગયા પછી દરેક લાઈનમાં લોકો ઉભા થઇ સ્ટેજ ઉપર જાય એન્ડ પ્રિસ્ટ એક પ્યાલામાંથી કશુંક પીવડાવે. અને એક પ્લેટમાંથી કશું ખવડાવે. મેં ધીમે રહીને મિસિસ હર્મેન્સને પૂછ્યું તો તેમને ખુબ ધીમા અવાજે જવાબ આપ્યો . મને માત્ર એટલું સંભળાયું કે લોકો ફ્લેશ અને બ્લડ ઓફ જીસસ મોમાં મૂકી રહ્યા છે. તો મેં કહ્યું, આઈ એમ નોટ કમિંગ ટુ ધ પ્રિસ્ટ બિકોઝ આઈ એમ વેજીટેરીઅન! મિસિસ હર્મેન્સ તેમનું હસવાનું રોકી ના શક્યા . તેમણે પોતાના મોં પાર હાથ દબાવી રાખ્યો. ચર્ચની બહાર નીકળી તેમણે મને સમજાવ્યું કે પ્રિસ્ટ વાઈન તેમજ પોટેટો ચિપ્સ જીસસના ફ્લેશ અને બ્લડ તરીકે લોકોને આપતા હતાં .
રવિવારે સાંજે તેઓ મને કોલંબિયા યુનિવર્સીટીની હોસ્ટેલમાં મુકવા આવ્યા. હું લિફટમાં મારા સામાન સાથે દાખલ થયો. મિસિસ હરમેન્સે ગુડબાય કહેવા હાથ લંબાવ્યો.મેં શેકહેન્ડ કર્યું પણ મારો હાથ છૂટતો નહોતો. જેમ કોઈ માં પોતાના બાળકને બાલમંદિરમાં મુકવા જાય અને બાળક માનો હાથ ના છોડે તેવી મારી હાલત હતી. ચાર દિવસ જે ઉષ્મા અનુભવી હતી તે ખોવાની હતી અને ફરીથી એકાકી જીંદગી જીવવાની હતી. નવી મુસીબતોનો સામનો કરવાનો હતો. અકલ્પીત બનાવોનો અનુભવ કરવાનો હતો.
મારી રૂમની બારી એમસ્ટરડમ એવેન્યુ ઉપર પડતી. આખી રાત પોલીસ કારની સાયરન સંભળાયા કરતી. વેજીટેરીઅન હોવાથી મને કોલેજના કાફેટેરિયામાં ખુબ મુસીબત પડતી. ભાત, બ્રેડ, બાફેલા ગાજર અને મેશ્ડ પોટેટો એટલું પ્લેટમાં લઇ ભોજન પૂરું કરતો. મુંબઈના મારા બાયોફિઝીક્સના પ્રોફેસર ડો. કે. એસ. કોરગાંવકર ના એક અમેરિકન મિત્ર ડો. સીમોર લિવાઇન ન્યૂયોર્કની નજીક કામ કરતાં હતા. તેમણે મને આ મિત્રનો ફોન નંબર આપેલો. મેં તેમને ફોન કર્યો અને અમે શનિવારે મળવાનું નક્કી કર્યું. ડો. લિવાઇન કહે કે ક્યાં ડીનર માટે જવું છે? તેમણે મને ઇટાલિયન, ચાઈનીઝ, ઇન્ડિયન વી ની ચોઈસ આપી. તે વખતે મેનહટ્ટનમાં માત્ર બે ભારતીય રેસ્ટોરન્ટ હતા. એક નું નામ કાશ્મીર અને બીજું હતું મહારાજા. તો અમે કાશ્મીરમાં. ગયા. દોઢ મહિના પછી પહેલી વાર ભારતીય મસાલાવાળું જમીને ખુબ આનંદ અને સંતોષ થયો. એક મહિના પછી ડો. લિવાઇન ફરીથી મને મળવા આવ્યા અને પૂછ્યું કે ક્યાં જમવા જવું છે? તો મેં કહ્યું ચાલો ઇન્ડિયન રેસ્ટોરન્ટ માં જઈએ. તો એમણે કહ્યું કે દિનેશ તને ખબર જ નહિ પડે કે બીજા દેશોના જમણ કેવા સ્વાદિષ્ટ હોય છે. મને ખબર છે કે તું વેજીટેરીઅન છે તો હું તને જ્યુઈશ વેજીટેરીઅન રેસ્ટોરન્ટમાં લઇ જાઉં છું. અમે આ રેસ્ટોરન્ટમાં બીટરૂટનો સૂપ, ચીઝઃબ્લિન્ટચીસ અને ચીઝ કેક ખાધો. આ બધી ડીશો મને ભાવી . આ રીતે ડો. લિવાઇને મને બીજા દેશોનું ખાવાનું ખાતો કર્યો. મને કહેતા કે બીજા લોકોને એ જે ભાવે છે તો તને કેમ ના ભાવે? જીભને બીજા દેશનું જમવાનું એપ્રિસિએટ કરતા શીખવાડો. અમેરિકામાં જન્મેલા મારા બાળકો તેમજ પૌત્રો અને પૌત્રીઓ બીજા દેશોનું જમવાનું મારા કરતા વધારે એપ્રિસિએટ કરે છે. ભારતમાં હું માત્ર ગુજરાતી ખાવાનું ખાઈને રહેલો તેથી બીજા દેશોના જમણનો મને અનુભવ જ નહોતો. હું ૪૫ દેશોમાં લેક્ચરો આપવા ફર્યો છું અને બધા જ દેશોનું ખાવાનું ખાધું છે તે મારું અમેરિકામાં રહીને થયેલું પરિવર્તન બતાવે છે. દરેક દેશોમાં સારી સારી વેજીટેરીઅન વાનગીઓ હોય છે.
બીજી સેમેસ્ટરમાં અમે બધા ક્યાં સમર જોબ કરવી તેના પ્લાન કરવા માંડ્યા. મારા બન્ને રૂમપાર્ટનરોએ
બ્રુકહેવન નામની પ્રખ્યાત નેશનલ લૅબોરેટોરિમાં એપ્લાય કર્યું. મને થયું કે આવી પ્રખ્યાત લેબ ફોરેન સ્ટુડન્ટને લેવાને બદલે અમેરિકન સ્ટુડન્ટ્સને લેશે. એટલે મેં એપ્લાય ના કર્યું. મારા બન્ને રમ પાર્ટનરોને ત્યાં સમર જોબ મળી અને ખુબ સારો અનુભવ મળ્યો. આ બનાવ થી મેં મનમાં ગાંઠ વાળી કે જિંદગીમાં કદાપી નેગેટિવ ના વિચારવું. આ ગાંઠ હજુ સુધી મેં ઉકેલી નથી. સફળતાનાં વિચારો કરવાથી મને ઘણી જગાએ સફળતા પ્રાપ્ત થઇ છે. એક અમેરિકન કહેવત જે મને ખુબ ગમે છે તે અહીં ટાંકુ છું. “વેન ગોઈંગ ગેટ્સ ટફ ઈટ ઇસ ટફ ગેટ્સ ગોઈંગ “.
હવે મેં કેમ્પસમાં જ કોઈ પ્રોફેસરની લેબમાં કામ શોધવા માંડ્યું. એક પ્રોફેસરે બીજાનું નામ સૂચવ્યું, બીજાએ ત્રીજાનું નામ સૂચવ્યું અને છેવટે પ્રોફેસર શૂલમન ની લેબમાં સમર જોબ મળી. એ વખતે તો મને ખબર પણ નહોતી કે આ બહુ પ્રખ્યાત અને જાણીતા પ્રોફેસર છે. તેઓ મને ડો. જ્યોગ્રાફીની ગાઈડન્સ પ્રમાણે રિસર્ચ કરવાનું સમજાવી યુરોપ સમર માટે જતા રહ્યા. આ પ્રોજેક્ટ મોનોમોલેક્યુલર ફિલ્મનો હતો. મારી જાતે જુના પ્રગટ થયેલા પેપરો વાંચીને આગળ કામ કરવાનું હતું. જયારે પ્રોફેસર શૂલમન યુરોપથી પાછા આવ્યા ત્યારે મારા કામથી અને રિઝલ્ટથી ખુબ પ્રભાવિત થયા અને મને કામ ચાલુ રાખવા કહ્યું. મેં મારી પી.એચ.ડી ની રિસર્ચ ઉપર એક પ્રપોસલ લખી નેશનલ ફાઉન્ડેશનને સબમીટ કર્યું. એ ગ્રાન્ટ મંજુર થઇ ગઈ. ચાર વર્ષમાં તેમના હાથ નીચે મેં પી.એચ.ડી નું સંશોધન પતાવ્યું.
ક્રમશઃ
વેબ ગુર્જરી 