સંસ્કૃત – શ્લોક/સુભાષિતો : સરસ્વતી વંદના

દેવિકા ધ્રુવ

શ્લોકઃ

या कुन्देन्दुतुषारहारधवला या शुभ्रवस्त्रावृता ।
या वीणावरदण्डमण्डितकरा या श्वेतपद्मासना ॥
या ब्रह्माच्युतशङ्करप्रभृतिभिर्देवैः सदा वन्दिता ।
सा मां पातु सरस्वती भगवती निःशेषजाड्यापहा ॥

 

સમાસ વિભાજન અને શબ્દશઃ ગુજરાતી અર્થઃ

या=જે, कुन्द+इन्दु+तुषार+हार+धवला=

कुन्द=મોગરા, इन्दु=ચંદ્ર, तुषार=બરફ, हार=હારમાળા જેવી,धवला= શ્વેત.

या=જે, शुभ्र+वस्त्र+आवृता=शुभ्र=સફેદ, वस्त्र=વસ્ત્ર, કપડાં, आवृता=થી ઢંકાયેલ.ધારણ કરેલ.

या=જે, वीणावर+दण्ड+मण्डित+करा=

वीणावर=શ્રેષ્ઠ વીણા, दण्ड=દાંડો, मण्डित=સુશોભિત,

करा= હસ્ત, હાથ, या=જે, श्वेतपद्म+आसना=

श्वेतपद्म= સફેદ કમળ,आसना=આસન પર બિરાજે છે.

या ब्रह्मा +अच्युत॒+ शंकर+ प्रभृतिभिः+देवैः=

या=જે, ब्रह्मा=બ્રહ્મા, अच्युत=વિષ્ણુ, शंकर=મહેશ,શિવ, प्रभृतिभिः= વગેરે,

देवैः=દેવો થકી, सदा=હંમેશાં, वन्दिता= પૂજાય છે.

सा=તે, माम्=મારી, पातु=રક્ષા કરે, सरस्वती भगवती= સરસ્વતી દેવી

निःशेषजाड्यापहा=निःशेष=બધા પ્રકારની + जाड्य=જડતાને + अपहा=દૂર કરે.

શ્લોકનું ગુજરાતી ભાષાંતરઃ

જે મોગરા,ચંદ્ર,બરફની હારમાળા જેવી શ્વેત છે, જેમણે સફેદ વસ્ત્ર ધારણ કરેલ છે, જેમના હાથ શ્રેષ્ઠ વીણાથી સુશોભિત છે, જે સફેદ કમળના આસન પર બિરાજમાન છે, જેમની ઉપાસના બ્રહ્મા,વિષ્ણુ અને મહેશ કરે છે, જે દેવોથી સદા પૂજાય છે અને જે તમામ જડતાને દૂર કરે છે, એ મા સરસ્વતી મારું રક્ષણ કરો.

વિચારવિસ્તારઃ

આ શ્લોકમાં સરસ્વતીના તમામ વિશેષણો દ્વારા સરસ્વતીના સ્વરૂપનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે. દેવીના રૂપમાં સરસ્વતીનો ઉલ્લેખ ઋગ્વેદમાં પ્રથમવાર જોવા
મળે છે. તેમની પૂજા વસંતપંચમીને દિવસે મનાવવામાં આવે છે. સંગીતપ્રેમીઓથી માંડીને વૈજ્ઞાનિકો સુધીના તમામ જનો સરસ્વતીને એક જ્ઞાન અને કલાની દેવી ગણી નમે છે.

Sanskrit shlok in English script:

Yaa kundendu tushaarhaardhavalaa yaa Shubhra vastravrutaa,
Yaa viṇaavaradaṇḍamaṇḍitakaraa yaa shwetapadmaasanaa
Yaa brahmacyutashankaraprabhrutibhirdevaihi sadaa vanditaa
Saa maaṃ patu sarasvati bhagavati nisheshajaadyapahaa …

Word-to-word meaning in English:

Yaa= that, kundendutushaarhaardhavalaa==kund+indu+tushaar+haar+dhavalaa
Kund=Jasmin, indu=Moon, tuṣhaar=snow, Haara=Garland, dhavalaa= white,

Yaa=that, shubhravastraavrutaa= Shubhra+Vastra+Avrutaa.

Shubhra= white, Vastra=clothes, Avruta=covered,

Yaa=that, viṇaavaradaṇḍamaṇḍitakaraa=Vinaavar+dand+Mandit+karaa=

Vinaavara= best Vina, daṇḍa=shape like stick, maṇḍita=decorated,

karaa= Hands, yaa= that, shwetapadmasanaa= Shwet+Padma+Aasanaa

Shweta=white, padma=Lotus, Asanaa=seated,

Yaa=that, brahmaacyutashankaraprabhrutibhirdevai =

Brahma+Achyut+shankar+Prabrutibhihi+ devaihi

brahma, Acyuta, Shankara= names of three God,

prabhṛtibhihi=by others, Devaiḥi=by Gods, sadaa=always,

vanditaa=worshipped, saa=that, maam=my,me Paatu=protect,

Sarasvati=goddess, bhagavati=divine, nisheshajaadyapahaa …

Nishesh+jaadya+apahaa=Nishesh=all, Jaadya=illusion, apahaa= destroy.

Translation in English:

She is a goddess, white like Jasmin, moon and garland of snow. She is covered with white clothes. Her hands adorned with the best veena and she sat on a white lotus. She is always worshiped by Brahma, Achyut, Shankara and other Gods. May that
divine Saraswati who destroys all illusion, protect me.

---