પીયૂષ પંડ્યા, બીરેન કોઠારી
આપણે ગઈ કડીમાં હાર્મોનિકા વિશે માહીતિ મેળવી અને કેટલાંક ગીતો માણ્યાં. આ કડીમાં એ જ વાદ્ય સાથે આગળ વધીએ.
ફિલ્મી વાદ્યવૃંદોમાં જે કુશળ હાર્મોનિકા વાદકો થઈ ગયા, તેમાં મિલન ગુપ્તા, સઈકેત મુખોપાધ્યાય, ભાનુ ગુપ્તા અને રાહુલદેવ બાર્મનનાં નામ ટોચ પર મૂકી શકાય. આપણે મિલન ગુપ્તાએ આ વાદ્ય પર વગાડેલું ફિલ્મ સી આઈ ડીનું ગીત ‘અય દિલ હૈ મુશ્કિલ જીના યહાં’ સાંભળીએ. કલાકારે જે નજાકતથી એકેએક સૂરને ન્યાય આપ્યો છે એ તેમનું કૌશલ્ય પ્રગટ કરે છે.
હવે માણીએ હાર્મોનિકાના અંશો વડે સજાવાયેલાં કેટલાંક ચુનંદાં ફિલ્મી ગીતો.
શરૂઆતમાં સાંભળીએ ૧૯૫૯ની ફિલ્મ કૈદી નંબર 911નું ગીત ‘મીઠી મીઠી બાતોં સે બચના જરા’. સંગીતકાર હતા દત્તારામ. પરદા ઉપર એક બાળકલાકાર હાર્મોનિકા વગાડતી/તો જોઈ શકાય છે.
ફિલ્મ દોસ્તી(૧૯૬૪)નાં લક્ષ્મીકાંત-પ્યારેલાલના સંગીતનિર્દેશનમાં બનેલાં ગીતો આજે પણ લોકપ્રિય છે. તે પૈકીનાં બે ગીતો હાર્મોનિકાના અંશોથી સભર હતાં. એ ગીતો, ‘જાનેવાલોં જરા મૂડ કે દેખો મુઝે’ અને ‘રાહી મનવા દુખ કી ચિંતા ક્યૂં સતાતી હૈ’ એક પછી એક માણીએ.
https://www.youtube.com/watch?v=NvHi1C-ck54&list=RDNvHi1C-ck54&start_radio=1
https://www.youtube.com/watch?v=uPR7qUMNV0k&list=RDuPR7qUMNV0k&start_radio=1
૧૯૬૪ની સાલમાં જ પ્રદર્શિત થયેલી ફિલ્મ કાશ્મીર કી કલી માટે ઓ.પી. નૈયરે યાદગાર ગીતો બનાવ્યાં હતાં, એ ફિલ્મનું એક ગીત ‘કીસી ના કીસી સે કભી ના કભી’ સાંભળીએ. સમગ્ર વાદ્યવૃંદમાં સૌથી પ્રભાવક હાર્મોનિકાના અંશો છે.
https://www.youtube.com/watch?v=ugoWC_VoxoU&list=RDugoWC_VoxoU&start_radio=1
૧૯૬૫ની ફિલ્મ વક્ત ની સફળતામાં રવિએ સ્વરબદ્ધ કરેલાં ગીતોનું મોટું પ્રદાન હતું. ઉક્ત ફિલ્મનું એક હાર્મોનિકાના અંશો ધરાવતું ગીત ‘દિન હૈ બહાર કે તેરે મેરે ઈકરાર કે’ માણીએ.
ફિલ્મ તકદીર (૧૯૬૭)નાં ગીતો પણ લક્ષ્મીકાંત-પ્યારેલાલના નિર્દેશનમાં બન્યાં હતાં. ઉક્ત ફિલ્મના ગીત ‘આઈયે બહાર કો હમ બાંટ લે’ના વાદ્યવૃંદમાં હાર્મોનિકાના ટૂકડાઓ માણી શકાય છે.
૧૯૭૧ના વર્ષમાં પરદા પર રજૂ થયેલી ફિલ્મ પરાયા ધન માટે સંગીત રાહુલદેવ બર્મને તૈયાર કર્યું હતું. આ ફિલ્મનું ગીત ‘આજ ઉન સે પહેલી મુલાકાત હોગી’ સાંભળતાં હાર્મોનિકાના અંશો કાને પડતા રહે છે.
૧૯૭૧માં જ પ્રદર્શિત થયેલી ફિલ્મ મેરે અપને માટે સલિલ ચૌધરીએ સંગીત આપ્યું હતું. તેમના વાદ્યવૃંદમાં ભાગ્યે જ હાર્મોનિકાનો સમાવેશ થયો હશે. પણ પ્રસ્તુત ગીત ‘હાલચાલ ઠીકઠાક હૈ’ અપવાદ ગણાવી શકાય.
ફિલ્મ શોલે (૧૯૭૫)માં હાર્મોનિકા પર વગાડાયેલી એક ધૂનનો ઉપયોગ એક કરતાં વધારે વાર સાંભળવા મળે છે. આ ધૂન કોઈ ગીત સાથે સંકળાયેલી ન હોવા છતાં યાદગાર બની રહી છે. રાહુલદેવ બર્મનના નિર્દેશનમાં ભાનુ ગુપ્તા નામના વાદક કલાકારે આ ધૂન વગાડી છે.
૧૯૮૧ની ફિલ્મ લવ સ્ટોરી માટે રાહુલદેવ બર્મને ગીતો તૈયાર કર્યાં હતાં. તે પૈકીનું ગીત ‘યે લડકી જરા સી દિવાની લગતી હૈ’ હાર્મોનિકાના કર્ણપ્રિય અંશો ધરાવે છે. એક તબક્કે નાયક હાર્મોનિકા વગાડતો જોઈ શકાય છે.
ફિલ્મ કાનૂન મેરી મુઠ્ઠી મેં(૧૯૮૪)નું ગીત ‘મમ્મી ડેડી કા પ્યાર’ હાર્મોનિકાના અંશોથી ભરેલું છે. સંગીત રાજકમલનું છે.
આ કડીમાં અહીં અટકીએ. આવતી કડીમાં નવા વાદ્ય સાથે મળીશું.
નોંધ :
૧) તસવીર નેટ પરથી તેમ જ વાદનની અને ગીતોની લિન્ક્સ યુ ટ્યુબ પરથી તેનો વ્યવસાયિક ઉપયોગ નહીં થાય તેવી બાંહેધરી સહિત સાભાર લીધી છે.
૨) અહીં પસંદ કરાયેલાં ગીતોમાં રસબિંદુ માત્ર અને માત્ર ચોક્કસ વાદ્ય જ છે.
૩) અહીં મૂકાયેલાં ગીતોની પસંદગી લેખકોની પોતાની છે. આ યાદી સંપૂર્ણ હોવાનો દાવો પણ નથી કે તે માટેનો ઉપક્રમ પણ નથી. તેથી અમુક ગીત કેમ ન મૂક્યું કે ચોક્કસ ગીત રહી ગયાની નોંધ લેવાને બદલે આ શ્રેણીના હેતુવિશેષનો આનંદ માણવા ભાવકમિત્રોને અનુરોધ છે.
સંપર્ક સૂત્રો :
શ્રી પિયૂષ પંડ્યા : ઈ-મેલ: piyushmp30@yahoo.com
શ્રી બીરેન કોઠારી : ઈ-મેલ: bakothari@gmail.com
વેબ ગુર્જરી 