ટાઈટલ સોન્ગ
(આ શ્રેણીમાં હિન્દી ફિલ્મોમાં આવતાં ટાઈટલ્સ દરમિયાન વાગતાં ગીતો વિશે વાત કરવાનો ઉપક્રમ છે.)
બીરેન કોઠારી
રામ સામુદાયિક શ્રદ્ધાનું પ્રતીક છે, અને એથી કોઈ પણ વ્યવસાયમાં તેમને, તેમના નામને આગળ કરવામાં આવે તો ‘તરી જવાય’. આ વ્યાપારી તથ્ય સૌ જાણે છે અને તેની સફળતાથી અજમાયશ પણ કરી લે છે. ‘પ્રકાશ પિક્શર્સ’ દ્વારા ૧૯૪૩માં ‘રામરાજ્ય’ ફિલ્મની રજૂઆત થઈ એટલે ફિલ્મક્ષેત્રે આ વિષયની સફળતા નિર્ધારીત થઈ ગઈ. રામ બનતા અભિનેતા પ્રેમ અદીબ અને સીતાની ભૂમિકા કરતાં શોભના સમર્થને લોકો પગે લાગતાં અને તેમના આશીર્વાદ મેળવવાની ઈચ્છા રાખતા. રામાયણના અલગ અલગ અધ્યાયોને ધ્યાનમાં રાખીને ફિલ્મો બનતી રહી અને મોટા ભાગની સફળ રહી. અલબત્ત, ‘પ્રકાશ પિક્ચર્સ’ દ્વારા આ સિવાય પણ અનેક મનોરંજક અને સફળ ફિલ્મોનું નિર્માણ થતું રહ્યું.
દરેક દાયકે આ હકીકત નવેસરથી પુરવાર થતી આવી છે. રામાનંદ સાગરે ‘બરસાત’ના કથાલેખનથી ફિલ્મક્ષેત્રે પ્રવેશ કર્યો અને આગળ જતાં સફળ નિર્માતા-દિગ્દર્શક બની રહ્યા. તેમની ફિલ્મો ઘણી સફળ રહેતી, પણ એને સાદા અર્થમાં ‘મસાલા’ કહી શકાય.
રામાનંદ સાગરમાંથી તેઓ ‘રામાનંદજી’ કહેવાયા દૂરદર્શન પર તેમના દ્વારા નિર્મિત ધારાવાહિક ‘રામાયણ’થી. આ ધારાવાહિક પણ તેમની અગાઉની ફિલ્મોની જેમ સરેરાશ કક્ષાની, છતાં સફળ રહી. પચાસ વરસમાં લોકમાનસમાં કશો ફેર પડ્યો? આ ધારાવાહિકમાં રામનું પાત્ર ભજવતા અરુણ ગોવિલ અને સીતાનું પાત્ર ભજવતાં દીપિકા ચીખલીયાને લોકસભાની ટિકીટ આપવામાં આવી અને એ બન્ને ચૂંટાઈ આવ્યાં. એ પછી એમણે શું કર્યું એ તો એ જાણે.
રામાનંદ સાગરના હાથમાં ‘રામાયણ’ પછી જાણે કે ખાણ આવી ગઈ અને એમણે પૌરાણિક વિષયને ખૂંદવામાં કંઈ બાકી ન રાખ્યું.
અહીં મૂળ વાત રામાયણની નથી, રામાનંદ સાગરની કરવાની છે. ‘રામાયણ’ બનાવતાં પહેલાં તેમણે નિર્માણ કરેલી કેટલીક ફિલ્મોનાં નામ જોવાથી ખ્યાલ આવશે કે એના વિષય મુખ્યત્વે રોમેન્ટીક અને થ્રીલર પ્રકારના હતા. ‘ઝિંદગી’ (૧૯૬૪), ‘આરઝૂ’ (૧૯૬૫), ‘ગીત’ (૧૯૭૦), ‘રોમાન્સ’ (૧૯૮૩), ‘સલમા’ (૧૯૮૫) જેવી ફિલ્મો રોમેન્ટિક પ્રકારની હતી. તો ‘લલકાર’ (૧૯૭૨), ‘જલતે બદન’ (૧૯૭૩), ‘ચરસ’ (૧૯૭૬), ‘અરમાન’ (૧૯૮૧) જેવી ફિલ્મો ખાસ કરીને યુદ્ધ, થ્રીલર, નશીલા દ્રવ્યોના વિષયને કેન્દ્રમાં રાખીને બનેલી.
આવી જ એક ફિલ્મ એટલે ૧૯૬૮માં રજૂઆત પામેલી ‘આંખેં’.
‘સાગર આર્ટ ઈન્ટરનેશનલ’ દ્વારા નિર્મિત, રામાનંદ સાગર દ્વારા દિગ્દર્શીત ‘આંખેં’ એક દેશભક્તિની થ્રીલર પ્રકારની ફિલ્મ હતી. ધર્મેન્દ્ર, માલાસિંહા, સુજિતકુમાર, નઝીર હુસેન, લલિતા પવાર, મહેમૂદ સહિત અનેક કલાકારો તેમાં હતા. ફિલ્મનાં કુલ છ ગીતો હતાં, જેને સાહિર લુધિયાનવીએ લખેલાં અને રવિએ સંગીતબદ્ધ કરેલાં.
‘મિલતી હૈ જિન્દગી મેં મુહબ્બત કભી કભી’ (લતા), ‘લૂટ જા હો લૂટ જા’ (ઉષા મંગેશકર, આશા, કમલ બારોટ), ‘ગૈરોં પે કરમ, અપનોં પે સિતમ’ (લતા), ‘મેરી સુન લે અરજ બનવારી’ (લતા) અને ‘તુઝકો રખ્ખે રામ તુઝકો અલ્લા રખ્ખે’ (આશા, મન્નાડે) એમ પાંચ ગીતોમાં એક જ ગીતોમાં પુરુષસ્વર હતો. આખેઆખું પુરુષસ્વરમાં ગવાયેલું ગીત એક જ હતું, જે ગઝલસ્વરૂપે હતું અને ફિલ્મનું ટાઈટલ સોન્ગ હતું અને મહમ્મદ રફીએ ગાયેલું. આ ગીતમાં સમગ્ર ફિલ્મની કથાનો કેન્દ્રવર્તી સાર કહેવાઈ જાય છે. પંજાબી ઠેકામાં રચાયેલું આ ગીત સાંભળતાં ખ્યાલ ન આવે કે હકીકતમાં આ ગઝલ છે.
ગીતના શબ્દો આ મુજબ છે.
उस मुल्क की सरहद को कोई छू नहीं सकता
जिस मुल्क की सरहद की निगेहबान है आँखें
આ શબ્દો બોલાયા પછી પંજાબી શૈલીનો તાલ શરૂ થાય છે અને ગીત સંભળાય છે.
हर तरह के जज़्बात का ऐलान हैं आँखें (2)
शबनम कभी, शोला कभी, तूफ़ान है आँखें (2)
आँखों से बड़ी कोई तराज़ू नहीं होती (2)
तुलता है बशर जिसमें वो मीज़ान है आँखें (2)
आँखें ही मिलाती हैं ज़माने में दिलों को (2)
अनजान हैं हम-तुम, अगर अनजान है आँखें (2)
लब कुछ भी कहें, उससे हक़ीक़त नहीं खुलती (2)
इंसान के सच-झूठ की पहचान है आँखें (2)
आँखें न झुकें तेरी, किसी ग़ैर के आगे (2)
दुनिया में बड़ी चीज़, मेरी जान है आँखें (2)
उस मुल्क की सरहद को कोई छू नहीं सकता (2)
जिस मुल्क की सरहद की निगेहबान है आँखें (2)
(बशर = માણસ, मीज़ान = ત્રાજવું)
એટલી નોંધ જરૂરી કે આ જ નામની અન્ય ફિલ્મો ૧૯૫૦ માં, ૧૯૯૩માં અને ૨૦૦૨માં રજૂઆત પામી હતી.
આ આખું ગીત આ લીન્ક પર સાંભળી શકાશે.
(તસવીરો નેટના અને વિડીયો ક્લીપો યુ ટ્યૂબના સૌજન્યથી)
શ્રી બીરેન કોઠારીનાં સંપર્ક સૂત્રો:
ઈ-મેલ: bakothari@gmail.com
બ્લૉગ: Palette (અનેક રંગોની અનાયાસ મેળવણી)
વેબ ગુર્જરી 