વાર્તાઃ અલકમલકની

ભાવાનુવાદઃ રાજુલ કૌશિક

શક્તિપદ ઑફિસ જવા નીકળતો હતો ને સામે ટપાલીને પત્ર અને ચોપાનિયું લઈને ઊભેલો જોયો.  ચોપાનિયું ખોલવાની જરૂર નહોતી. પત્ર પર ઉતાવળે નજર કરી.

પ્રતિમાના પિયર-વર્ધમાનથી કાકાનો પત્ર હતો. પ્રતિમાની માનો દેહાંત થયો હતો. પત્રમાં લખ્યું હતું, “બે-ચાર દિવસની માંદગી પછી ગઈ રાત્રે તારી માનું અવસાન થયું. ભાઈ નથી, હવે ભાભી પણ ના રહ્યાં. અમારા માટે તો હવે માત્ર તું જ. આ પત્ર વાંચીને આવી જજે. તારાં આવવાથી અમને સાંત્વન મળશે.”

બાકીનું વાંચવા જેટલી શક્તિપદમાં હિંમત નહોતી. પ્રતિમાનો જીવ એની માતામાં અટકેલો હતો. થોડા સમયથી અમસ્તીય પ્રતિમા અકળાયેલી રહેતી. આ સમાચાર જાણીને એની પર આભ તૂટી પડશે. કેવી ધાંધલ મચાવશે એ વિચારથી એને ચિંતા થઈ.

હવે એ ઑફિસે નહીં જઈ શકે એ બીજી અને મોટી ચિંતા. ઑફિસનો નિયમ હતો કે, જે પહેલી તારીખે ઑફિસ ન આવે એમને સાત તારીખ સુધી આગલા મહિનાનો પગાર ન મળે.

પત્ર આપવા ઘરમાં જવું કે બારોબાર ઑફિસ ચાલ્યા જવું? પ્રતિમાને પત્ર આપશે એ પછી નીકળી જ નહીં શકાય.

શું કરવું. પત્ર લઈને ઑફિસે ચાલ્યા જવું? સાંજે આવીને એવું કહીને પત્ર આપવો કે સવારે ઉતાવળમાં ખીસામાં રહી ગયો? ના…ના.. એ તો ખોટું કહેવાય.

કેટલાય દિવસથી પિયરથી પત્ર નહોતો આવ્યો એની પ્રતિમાને ચિંતા તો હતી જ.

મનમાં કેટલાય વિચારો આવ્યા. એક મિનિટ પહેલાં એ નીકળી ગયો હોત કે ટપાલીએ એને જોયો ના હોત તો આ નોબત જ ના આવત. પાછો વિચાર આવ્યો, હંમેશાં ટપાલી એના હાથમાં જ પત્ર આપે એવું ક્યાં બને છે? ટપાલ તો એ બારીમાંથી જ સરકાવી દે છે.

હા, એ જ બરાબર છે. ટપાલીની જેમ બારીમાંથી ટપાલ સરકાવી દઉં, પણ જો એને આમ કરતા કોઈ જોઈ ગયું તો શું? અરે, પ્રતિમાએ જ જોઈ લીધો તો શું? પ્રતિમા રોકકળ મચાવી દેશે.

એનાં કરતાં અંદર જઈને બારીની નીચે ટપાલ મૂકીને નીકળી જવું ઠીક રહેશે.

દબાતા પગલે એ અંદર આવ્યો. પ્રતિમા રસોડામાં હતી. રસોઈની સુગંધ આવતી હતી એ મુજબ પ્રતિમા તરત બહાર નહીં આવે એવું લાગતું હતું.  ચોપાનિયું લેવા જાય ત્યારે ઉપર જ દેખાય એમ પત્ર મૂક્યો. હાશ, હવે ઑફિસે જઈ શકશે અને આખો દિવસ પ્રતિમાની રોકકળનો સામનો નહીં કરવો પડે.

જેટલું ઝડપથી વિચાર્યું એટલી ઝડપથી દબાતા પગલે અંદર જઈને ચોપાનિયાની ઉપર પત્ર મૂકીને ઑફિસે જવા નીકળ્યો ત્યારે મનમાં હળવાશ હતી.

જોકે ઑફિસે પહોંચતા સુધીમાં હળવાશના બદલે મન પર અપરાધનો ભાર હાવી થવા માંડ્યો.

આ શું કર્યું? જો પ્રતિમાના હાથમાં પત્ર આવ્યો, આખો દિવસ રડતી રહી તો દીકરાના શું હાલ થશે? કોણ એને સંભાળશે? ઘેર પાછા જવાનો વિચાર આવ્યો, પણ વહેલા ઘેર જવા માટે કારણ શું આપવું એનાં કરતાં જેમતેમ કરીને આખો દિવસ ઑફિસમાં કામ કરી લેવું સારું.

અંતે જે થયું એનું પરિણામ ભોગવી લેવાનું વિચારીને કામ શરૂ કર્યું.

******

રસોઈ પૂરી કરીને પ્રતિમા બહાર આવી. ‘છાયા-છબી’નો નવો અંક જોઈને ખુશ થઈ અને કાકાનો પત્ર નજરે પડ્યો. આમ તો કાકા વિજયાદશમીએ યાદ કરવા સિવાય ક્યારેય પત્ર નથી લખતા તો આજે? મા ઠીક હશે ને? પ્રતિમાના મનમાં ચિંતાનો વંટોળ ચઢ્યો.

પત્ર હાથમાં લઈને એક શ્વાસે વાંચ્યો. બીજી જ ક્ષણે ધબ કરતી પછડાઈ. હૃદયનું તળ ફાડીને આક્રંદ ફૂટ્યું.

મા નથી રહી? બધું જ ખતમ થઈ ગયું ને એને સાધારણ સમાચારની જેમ માત્ર બે લીટી લખીને જણાવવામાં આવ્યું છે!?

આ પત્ર થોડો વહેલો મળ્યો હોત, શક્તિપદ હાજર હોત તો એણે પ્રતિમાને તાત્કાલિક વર્ધમાન લઈ જવાની તજવીજ કરી હોત. પ્રતિમાને ત્યાં પહોંચેલી જોઈને કેટલા લોકો ભેગા થઈ ગયા હોત, પણ હાય રે..અત્યારે તો આ પહાડ જેવું દુઃખ સહેવા ઘરમાં એ એકલી જ હતી.

શું કરે? કોની સાથે વાત કરીને મનનું દુઃખ હળવું કરે? કોઈકને કહેવું જ રહ્યું કે કેવી તકલીફદેહ ઘટના બની ગઈ છે?!

એટલામાં બાજુના રૂમમાંથી દીકરાનો ચીસો પાડીને રડવાનો અવાજ સંભળાયો. દોડીને જોયું. દીકરાની આંગળીએ કાળો મંકોડો ચોંટ્યો હતો. હવે દસ મહિનાના બાળકને મંકોડો કરડે તો એનો ડંખ વીંછી જેટલો કારમો હોય ને! દીકરાને શાંત રાખવામાં માનું મરણ મનમાંથી આઘું ઠેલાયું. એટલામાં ચૂલા પર મૂકેલી દાળ ચોંટવાની વાસ આવી. ઉતાવળમાં ગેસ બંધ કરવાનો રહી ગયો હતો.

આફત ચારેકોરથી એક સામટી આવતી હશે? એક હાથે રડતા દીકરાને તેડી, રસોડા તરફ દોટ મૂકી. ગેસ બંધ કરીને બહાર આવીને પેલો પત્ર જોઈને મા નથી રહી એ ઘા તાજો થયો. એ ત્યાં બેસી પડી. હવે એ ક્યારેય માને જોઈ નહીં શકે? બાપુનો તો એ નાની હતી જ ને સ્વર્ગવાસ થયો હતો. મા જ સર્વસ્વ હતી. પત્રમાં પ્રતિમાના જીવનના આ સૌથી કારી ઘાના સમાચાર હતા. રડી રડીને થાકેલો દીકરો એના ખોળામાં જ સૂઈ ગયો અને ઉદાસ પ્રતિમા પત્ર પકડીને ક્યાંય સુધી ગુમસૂમ બનીને વિચારતી રહી.

કોણ જાણે ટપાલી ક્યારે પત્ર નાખી ગયો હશે? શક્તિપદ ઑફિસે જવા તૈયાર થતો હશે ત્યારે? એ રસોડામાં હતી ત્યારે? દીકરાને મંકોડો કરડ્યો ત્યારે?

અંતે પ્રતિમાના મનનો ઊભરો શમી ગયો, એ સ્વસ્થ બની. વળી વિચાર આવ્યો કે, શક્તિપદ આવે ત્યારે એ સ્વસ્થતાથી સમાચાર આપશે તો એ શું ધારશે? એનાં કરતાં એણે ટપાલ જોઈ જ નથી એમ વર્તવાનો નિર્ણય લઈ લીધો.

હા, એ જ ઠીક રહેશે  ‘છાયા-છબી’ પત્રિકા અને પત્ર બારીની નીચે મૂકીને ઊભી થઈ.

શક્તિપદ આવીને ટપાલ અને પત્રિકા જોઈને પૂછશે તો કહી દેશે કે, દીકરાની સારસંભાળ પાછળ અને રસોઈની તૈયારીમાં સમય નથી મળ્યો.

બપોરના ત્રણ વાગી ગયા હતા. સવારનું ખાવાનું એમનું એમ પડ્યું હતું એ કામ કરવાવાળીને આપી દેવાનું નક્કી કરીને સાંજની રસોઈ માંડી. જાણે કંઈજ નથી બન્યું, પોતે એકદમ ઠીકઠાક છે એવી રીતે શક્તિપદને ભાવતું શાક અને પૂરીઓ બનાવવાની તૈયારી આદરી.

સાંજે શક્તિપદ ઘેર આવ્યો ત્યારે રોકકળ હશે એવી એની ધારણા ખોટી પડી. આજે પણ રોજના જેવું જ સામાન્ય વાતાવરણ હતું. રોકકળ તો શું સામાન્ય અવાજ પણ નહીં? સમાચાર વાંચીને પ્રતિમા વર્ધમાન ચાલી ગઈ હશે? બેહોશ થઈ ગઈ હશે? દીકરાના શું હાલ હશે? હવે શક્તિપદને પોતાની મૂર્ખામીનું ભાન થયું.

હિંમત એકઠી કરીને બારણું ખખડાવ્યું. પ્રતિમાએ જ બારણું ખોલ્યું.

શક્તિપદ શ્વાસ લે એ પહેલાં પ્રતિમાએ દીકરાની આંગળીએ મંકોડો ચટક્યોથી માંડીને, દીકરા પાછળ બીજું કોઈ કામ નથી કરી શકી કે જમી પણ નથી વગેરે અહેવાલ વિસ્તારથી આપી દીધો.

શક્તિપદના કાન પ્રતિમાની વાતોમાં, પણ ધ્યાન બારીની નીચે પડેલી ટપાલ પર હતું. પત્રિકા તો દેખાઈ પણ ઉપર મૂકેલી ટપાલ ક્યાં? પ્રતિમાને ટપાલ બાબતે પૂછે પણ કેવી રીતે?

પ્રતિમા તો શક્તિપદને જમાડવાની ઉતાવળમાં હોય એમ રસોડામાં ચાલી ગઈ. એની પીઠ ફરતાં જ શક્તિપદે ચોપાનિયું ઊઠાવ્યું. ચોપાનિયાની નીચે વર્ધમાનથી આવેલો પત્ર મળ્યો.

અરે, પોતે તો પ્રતિમાને દેખાય એમ પત્ર ચોપાનિયાની ઉપર મૂક્યો હતો તો એ નીચે કેવી રીતે? દીકરો હજુ ભાખોડિયાં ભરતો નહોતો કે એણે ટપાલ આઘીપાછી કરી હોય!

આશ્ચર્ય અને આઘાતથી એ બઘવાઈ ગયો. શું કરવું? પત્ર હમણાં વંચાવવો કે જમવાનું પૂરું થાય પછી?

જોકે હાથમાં લેતાંની સાથે જોયું તો એક ખૂણામાં હળદરનો ડાઘ દેખાયો, પણ ત્યારે એની પડપૂછમાં પડવાના બદલે કાગળ વાંચીને જાણે માથે વીજળી પડી હોય એમ પ્રતિમાને બૂમ મારી.

“અરે, અહીં આવ. આ જો કાકાએ શું લખ્યું છે?”

પ્રતિમા જાણે પહેલી વાર કાગળ વાંચતી હોય એમ ચિત્કાર સાથે ચક્કર ખાઈને પછડાઈ. પ્રતિમાને ભાનમાં આણવા એના ચહેરા પર પાણી છંટકોરતા શક્તિપદ વિચારી રહ્યો…

“કાગળ જે જગ્યાએ મૂક્યો હતો એનાં બદલે નીચે કેવી રીતે ચાલ્યો ગયો અને કાગળના ખૂણે આ  હળદરનો ડાઘ દેખાય છે એ……?”

આશાપૂર્ણા દેવી લિખીત, રણજીત કુમાર અનુવાદિત વાર્તાને આધારિત ભાવાનુવાદ

સુશ્રી રાજુલબેન કૌશિકનો સંપર્ક rajul54@yahoo.com વિજાણુ સરનામે થઈ શકે છે.