નીલેશ રાણા
આમ તો રોજ ધમધમતું મુંબઈ સેન્ટ્રલ સ્ટેશન, વર્ષાઋતુ અને મુસાફરીની સિઝન ન હોવાને કારણે આજે રાતે અડઘું ખાલી હતું. સિગરેટ સળગાવી, હું બીજા મુસાફરોની જેમ ટ્રેનને પ્લૅટફૉર્મ પર દાખલ થવાની રાહ જોઈ રહ્યો છું. ટ્રેન આવે પછી એમાં બેસી જતાં મુસાફરી શરૂ થાય. મેં ટ્રેનના પાટા પર નજર દોડાવી. ધારો એટલે ઇચ્છા તરત જ ક્યાં પૂરી થાય છે! નિરાશ નજર પ્લૅટફૉર્મ પર પાછી ફરે છે. મારાથી થોડે જ દૂર ઊભી રહેલી યુવતી ફોકસમાં આવે છે. ઉંમર લગભગ બાવીસ-ત્રેવીસ. સહેજ શ્યામરંગી, પણ આકર્ષક ખરી. હાથમાં પર્સ અને નાનકડો થેલો. એકલી લાગે છે. એની તરફ જોવું ગમે છે. નજરને માંડ ખસેડતા, એને તાકી રહેલ એક યુવાન… દેખાવડો, મારાથી કદાચ ત્રણ-ચાર વર્ષ નાનો હશે.
પણ એ જે રીતે યુવતીને જોઈ રહ્યો છે, એની નજર… જરૂર એ મનમાં કશુંક વિચારે છે. નવાઈ ન પામશો, મારા વખાણ શું કરું! અવલોકન કરવાની મારી આદત છે અને આવી નજરોના પ્રકારને ઓળખું છું.
યુવાન પોતાને જોઈ રહ્યો છે… કદાચ એ અનુભવતાં, યુવતી હળવેકથી દુપટ્ટો ઠીક કરતાં થોડી આગળ ખસે છે. દાખલ થઈ ટ્રેન પ્લૅટફૉર્મ પર ઊભી રહે છે. અંદર દાખલ થવા મુસાફરોની દોડધામ. યુવતીની પાછળ યુવાન, પછી ત્રણ પેસેન્જરો અને હું. ફર્સ્ટક્લાસના ડબ્બામાં પગ મૂકતાં હાશ અનુભવતાં, ઊંડો શ્વાસ લઈ, સીટ નંબર જોઈ બેસવા લાગ્યાં છીએ. યુવતી બારી પાસે ગોઠવાય છે. યુવાન એની બાજુની સીટ પર. (લકી છે!) ચાલવાનો પેસેજ છોડી, સામેની સીટ પર હું. થોડા બીજા પેસેન્જર પણ ડબ્બામાં દાખલ થાય છે. થોડી સીટો ભરાતી જાય છે. વાહ! અમારી આજુબાજુની સીટો ખાલી રહી છે, તેથી હું એમને જોઈ શકું છું.
ટ્રેન સ્ટેશન છોડી સ્પીડ પકડે છે. યુવતી થેલામાંથી મૅગેઝિન કાઢી વાંચવા લાગે છે. યુવાન શાંત બેઠો છે. કશુંક જરૂર બનશે, મને ખાતરી છે. બારી બહાર અજવાળા-અંધારાની રમત ચાલુ છે. વાંદરા સ્ટેશન પસાર થાય છે. હું ચોરીછૂપીથી એમની તરફ જોઈ લઉં છું. યુવાન ખોંખારો ખાય છે. યુવતીનું ધ્યાન મૅગેઝિન પરથી છટકીને યુવાન તરફ વળે છે.
“સુરત સુધી જવાના છો?”
યુવતીના ચહેરા પરના ભાવો જાણે કહી રહ્યા હોય, ‘તમારે શું?’ પણ “ના, સુરત નહીં. વાપી ઊતરવાની છું.”
“રિયલી? વાહ! મારે પણ ત્યાં ઊતરવાનું છે. ચાલો, કંપની રહેશે. સોરી, તમને ડિસ્ટર્બ કર્યાં.”
“ઇટ્સ ઓ.કે.” યુવતી ફરી મૅગેઝિનમાં નજર પરોવે છે. શતરંજ પથરાઈ ચૂકી છે. યુવાન ખિસ્સામાંથી મોબાઇલ કાઢી, એટેચીને બાજુમાં મૂકી, મોબાઇલ પરના બટનો દબાવે છે. કદાચ મેસેજ ચેક કરી રહ્યો હશે. બોરીવલી સ્ટેશન આવતાં ટ્રેન ઊભી રહે છે. બે પેસેન્જર દાખલ થાય છે.
હવે ટ્રેન વિરાર તરફ દોડી રહી છે. ટ્રેનની મંજિલ નિર્ધારિત છે. યુવતીના હાથમાં રહેલા મૅગેઝિનને જોતાં, “તમને ઇન્ડિયા ટુડે વાંચવું ગમતું લાગે છે.”
સહેજ અણગમા સાથે, “કેમ? એ વાંચવું ગુનો છે?”
“અરે ના. આજકાલ વાંચવાનું ઓછું થઈ ગયું છે… ખાસ કરીને સ્ત્રીઓમાં…”
“શું કહ્યું?” ઊંચો થતો અવાજ.
“ના… ના, મારો જ દાખલો લો. પણ તમને પૉલિટિક્સમાં રસ લાગે છે.”
“તમને ક્યાંથી ખબર?”
“તમે અદાણી વિશેનો આર્ટિકલ ધ્યાનથી વાંચી રહ્યાં છો, એટલે.”
નવાઈ પામતાં, “આપણા દેશમાં શું થઈ રહ્યું છે, એમાં મને ઇન્ટરેસ્ટ છે.”
“હોવો જ જોઈએ. બાય ધ વે, મારું નામ સંજય.” એની પહેલી ચાલ…
“મારું મનીષા…” સ્વસ્થ થતો અવાજ.
વિરાર સ્ટેશન પસાર થાય છે. હવે સ્ટેશનો વચ્ચેનું અંતર વધતું જશે. પેસેન્જરો ઊંઘવાનો પ્રયત્ન કરી રહ્યા છે. બહારના ઘટ્ટ અંધકારમાં વચ્ચે વચ્ચે રોશની મલકી જાય છે. દોડતી ટ્રેનના અવાજ વચ્ચે પણ એ બંનેની વાતો મને સંભળાય છે.
મોબાઇલનો સ્ક્રીન જોઈ રહેલ સંજય ધીમું હસી પડે છે અને ધ્યાનભંગ થતા મનીષા મૅગેઝિન બાજુમાં મૂકી, સંજય તરફ જુએ છે. મોબાઇલ મનીષાના હાથમાં સોંપતા, “આ જોવા જેવું છે. વેરી ફની!”
થોડીવાર જોયા બાદ મોબાઇલ સંજયના હાથમાં પાછો સોંપતા, હસતાં કહે છે, “સારી કોમેડી છે. તમને કોમેડી ગમતી લાગે છે.”
“જીવનમાં હસતા રહેવું જોઈએ. દુઃખ ક્યારે વળગી પડે, કહેવાય નહીં. તમને શું લાગે છે?”
“પ્રોફેસર છો?”
“ના, બિઝનેસમેન. મુંબઈ અપડાઉન કરું છું. તમે મુંબઈમાં જૉબ કરો છો કે…”
“કૉલેજના લાસ્ટ યરમાં છું.”
“લકી! મારે તો કૉલેજ બે જ વર્ષમાં છોડી દેવી પડી. ડેડીની તબિયતના કારણે… કૉલેજ પછી પી.એચ.ડી…”
“ના રે ના. પછી જૉબ…”
“તમારો સબ્જેક્ટ?”
“ફાઇનાન્સ.”
“તો… તો જૉબ તમને શોધતાં આવશે.” મોબાઇલ બંધ કરી ખિસ્સામાં મૂકતા, “ગુડ લક.”
હું ધારતો હતો એમ જ બની રહ્યું છે. કહ્યું ને, અવલોકન કરવાની મારી આદત ભૂલી ન જતા.
“તમને ઊંઘ આવતી લાગે છે.” મનીષાને બગાસું ખાતી જોઈને સંજયનું પૂછવું.
“મને ટ્રેનમાં ઊંઘવાની આદત નથી.”
“કેમ? ઊંઘ આવશે તો તમારું કોઈ ચોરી લેશે?”
“મારી પાસે ચોરવા જેવું કશુંય નથી. આ નાનકડી પર્સ. પણ સાવચેત રહેવું પડે, ટ્રેન ઊભી રહે ત્યારે.”
“બિલકુલ સાચી વાત. મને કેમ યાદ ન આવ્યું?”
“મશ્કરી કરો છો?” મનીષાનો ખૂલતો અવાજ.
“અરે! મારી એવી હિંમત?” બંને હસી પડે છે.
કોઈ તમારામાં જરા ઇન્ટરેસ્ટ લે એટલે સાવચેતીનો આંક નીચે ઊતરવા લાગે અને તમે જાણકારી આપવા લાગો. ખરું ને?
ટ્રેનની સીટી વાગે છે, થોડી ધીમી પડે છે અને ફરીથી સ્પીડ પકડે છે. હું ખિસ્સામાંથી ટિકિટ કાઢીને વાંચું છું. મુંબઈ ટુ વાપી. આંખો સહેજ ભારી લાગે છે, પણ કાન એમને તાકીને બેઠા છે. ટી.સી. આવીને ટિકિટ ચેક કરી આગળ વધે છે.
“કેમ વાપી જાવ છો?”
“મારાં પેરેન્ટ્સ ત્યાં રહે છે.”
“એમ. તમે વાપીના વાસી છો.”
“ના, ત્યાંથી થોડે દૂર…”
“શું કૉલેજ પૂરી થઈ ગઈ?”
“થોડા દિવસનું વૅકેશન છે. થયું, આંટો મારી આવું.”
“તમને સ્ટેશન પર ઊતરતાં જોઈને તેઓ ખુશ થઈ જશે.”
“એમને ખબર નથી કે હું આવી રહી છું.”
“સરપ્રાઇઝ વિઝિટ!” સંજયના ચહેરા પર ફરકતી નવાઈ.
“એવું જ કંઈક.”
સંજય સાથે વાતો કરવામાં કમ્ફર્ટેબલ થઈ રહેલી મનીષા, સંજયના ચહેરા પરના ભાવોને ઉકેલવાનો પ્રયત્ન કરતો હું. મારા સિવાય એમની વાતોમાં કોઈને દિલચસ્પી નથી. આમ તેઓ દૂર બેઠાં છે.
“તમને સ્ટેશને લેવા કોણ આવશે?”
“કોઈ નહીં. ત્યાંથી બસ મળે છે. પહોંચી જઈશ.”
ટ્રેનના પૈડાના ખડખડાટ વચ્ચે થતી વાતો…દહાણુ સ્ટેશન થોડીવારમાં આવશે.
જમણા ગાલ પર તર્જની ફેરવતા, “જો તમે કહો તો હું તમને લિફ્ટ આપીશ.”
મૅગેઝિન થેલામાં મૂકતાં મનીષા બોલી, “લિફ્ટ…?”
“મારી કાર સ્ટેશન પર જ પાર્ક છે.”
“તમારી કાર?”
“ભૂલી ગયાં? મેં કહ્યું’તું બિઝનેસ માટે હું મુંબઈ અપડાઉન કરું છું. એટલે કાર સ્ટેશન પર પાર્ક કરું છું.”
થોડીવાર ચૂપ રહ્યાં બાદ, “તમારે શા માટે તકલીફ ઉઠાવવી? હું… હું બસમાં ચાલી જઈશ.”
“ઓળખાણ થઈ છે, તો તકલીફ શાની.”
મનીષાને ફરી ચૂપ થતી જોઈ મને ડર લાગે છે કે એ…એ… હા ન પાડી બેસે! હું સંજયની બધી લાઇનથી પરિચિત છું. જોઉં છું એ આગળ શું બોલશે. પણ વાતચીત તત્પૂરતી અટકી ગઈ છે.
દહાણુ સ્ટેશન આવતાં ટ્રેન ઊભી રહે છે. ઊતરતા પેસેન્જરો સાથે સંજય સ્ટેશન પર ઊતરે છે. એની પાછળ સ્ટેશન પર ઊતરવાની ઇચ્છાને હું બળપૂર્વક દબાવી રાખું છું. ટ્રેન શરૂ થાય છે. સંજય ક્યાં… એ ટ્રેન ચૂકી જાય તો સારું… વિચાર મારા મનમાં પા…પા પગલી પાડે, ત્યાં જ હાથમાં બે પડીકાં પકડી, સંજય ડબ્બામાં દાખલ થઈ મનીષાની બાજુમાં બેસતા એક પડીકું મનીષાને આપે છે. બોલતાં “ગરમાગરમ ચણાની દાળ. લીંબુ અને કાંદા સાથે.”
“અત્યારે…?”
“લેટ નાઇટ ડિનર.”
“શું કહ્યું?”
“આજે મિટિંગ લાંબી ચાલી, એટલે ડિનરનો ટાઇમ ચૂકી ગયો. ભૂખ્યા પેટે મને ઊંઘ નથી આવતી.”
“પણ મને ભૂખ નથી.”
“ભૂખ નથી, તો પણ થોડી ચાખી તો જુઓ. ભૂખ ઊઘડશે.”
પેટની ભૂખ કે પછી… ચાલ, હું જાણું છું.
સંજય ખાવાની શરૂઆત કરે છે. થોડી દાળ મુખમાં મૂકી, પડીકું વાળીને મનીષાની બાજુમાં મૂકે છે. મારા મોંમાં પાણી છૂટે છે.
પછી આઠ-દસ મિનિટ કશું જ થતું નથી. બંને શાંત બેઠાં છે. સંજય દાળ પૂરી કરી પડીકું બારી બહાર ફેંકતા બોલે છે, “મારી લિફ્ટ આપવાની ઑફર ભૂલશો નહીં.”
જવાબમાં મનીષા માથું હલાવે છે. મને એ ગમતું નથી. પણ… સમય ટ્રેનની સાથે આગળ ધસી રહ્યો છે. બહારથી અંધારું અંદર ડોકિયું કરતું રહે છે. બસ, અડધા-પોણા કલાકમાં ટ્રેન વાપી પહોંચી જશે. પછી શું થશે? હું વિચારું છું.
અચાનક “ઓહ… ઓહ…” નાનકડો ચિત્કાર સંભળાતા, મારી અને મનીષાની નજર સંજય પર ગોઠવાય છે. પેટ પર હાથ દબાવતા સંજયને જોતાં મનીષાનું પૂછવું…
“શું થયું? પેટમાં ગરબડ…?”
“ચણાની દાળને મારી કંપની માફક નથી આવી એમ લાગે છે.” મનીષા આગળ કશું પૂછે એ પહેલાં “એક્સક્યુઝ મી.” બોલી, ઝડપથી ઊભો થઈ, પેટ પર હાથ દાબતા સંજયને હું ટૉઇલેટ તરફ જતા જોઈ રહ્યો છું.
સમય ઓછો છે. તક સામે છે. મારો ચાન્સ… મારી સીટ છોડીને હું તરત જ મનીષાની સામેની સીટ પર બેસું છું. મને સામે બેસતો જોઈ એ ચોંકે છે.
“સોરી, ગભરાવવાની જરૂર નથી.” એ મુંઝાય છે.
“તારું નામ મનીષા…”
“હા.” શંકાભરી નજર મને કોતરે છે.
“હું કશું કહેવા માગું છું. તમારી વાતો મેં સાંભળી છે.”
“શા માટે?” અવાજમાં થોડી તીખાશ. પર્સ પર મજબૂત બનતી પકડ અને ઊંચો થતો એનો શ્વાસ.
“ગુસ્સે ન થતી. માત્ર તને ચેતવવા માગું છું.”
“મને… મને…”
“હા, તને. મને સંજય પર શક છે. એનો ઇરાદો ઠીક નથી.”
“સંજયનો! એટલે?”
“તને લિફ્ટ આપવાની ઑફર કરી છે.”
“તમે શું કહેવા માગો છો?”
“તને ચેતવવાની મારી ફરજ છે. એનો ઇરાદો…”
“તમે પોલીસખાતામાં છો?”
“ના, પણ સંજય જેવા પુરુષથી હું પરિચિત છું.” એ શંકાભરી દૃષ્ટિથી મને તાકી રહે છે. “વાપી ઊતરતાં સંજય લિફ્ટ આપવાનો આગ્રહ કરશે. મારી સલાહ છે, તું ના પાડજે. મેં કહ્યું ને, એનો ઇરાદો ઠીક નથી.”
“પણ…પણ…”
“કદાચ એ તને કિડનેપ કરે પછી રેપ…”
“તમને ક્યાંથી ખબર? તમે એને ઓળખો છો? તમે છો કોણ?” પ્રશ્નોની ફાયરિંગ!
“સંજયને નહીં, પણ એના જેવા પુરુષોને.” બોલી, મારા પેન્ટના પાછલા ખિસ્સામાંથી પાકીટ કાઢી, ખોલી, એક કાર્ડ કાઢી મનીષાના હાથમાં આપું છું. એ કાર્ડ વાંચે છે. પછી મારી તરફ જુએ છે. એના ચહેરા પરના મિશ્ર ભાવો વિરમવા લાગે છે. એ ફરી કાર્ડ વાંચે છે. પછી પર્સ ખોલીને કાર્ડ અંદર મૂકતાં માથું હલાવે છે. હું ઊઠીને મારી સીટ પર બેસું છું.
ટ્રેનની ગતિ ધીમી પડવા લાગે છે, પછી થોભે છે. બહાર જોયું તો સ્ટેશન આવ્યું નથી. સંજય આવીને મનીષાની બાજુમાં ગોઠવાય છે.
“હવે કેમ લાગે છે?”
“નો મોર ચણાની દાળ.” થોડીવાર બાદ ટ્રેન ચાલુ થતાં હું રિસ્ટ વોચમાં જોઉં છું. બસ, દસ મિનિટ વાપી સ્ટેશન. હવે…
સ્ટેશને ટ્રેન ઊભી રહે છે. સીટ પરથી ઊભા થતાં મનીષા મારી તરફ જુએ છે. હું ઊભો થઈને બેગ હાથમાં ઉપાડું છું. મનીષા, પછી સંજય, પછી ત્રણેક પેસેન્જરો અને પછી હું. સ્ટેશન પર અમારાં પગલાં… હું એમનાથી થોડે અંતરે ચાલુ છું. મનીષાને નવાઈ લાગી હશે. હુંય વાપી સ્ટેશને ઊતર્યો છું.
સ્ટેશન બહાર અંધારું વરસાદમાં ભીંજાઈ રહ્યું છે. હું ઊભો રહી, સિગરેટ સળગાવું છું. મનીષા અને સંજય મારાથી થોડે દૂર… એમની વચ્ચેની વાતચીત મને સંભળાતી નથી. સંજયને મનીષાથી છૂટો પડતો હું જોઈ રહ્યો છું. સિગરેટ સળગી રહી છે. પાસેથી પસાર થતાં સંજયના ચહેરા પર ગુસ્સાની છાંટ છે. સ્ટેશન સામે પાર્ક કરેલી કાર તરફ જઈ, એક કારનો દરવાજો ખોલી એ અંદર બેસી, કાર સ્ટાર્ટ કરી કમ્પાઉન્ડની બહાર જાય છે. મનીષા પર્સ અને થેલો લઈ બસ સ્ટેન્ડ તરફ ચાલવા લાગી છે. બીજા મુસાફરો રિક્ષામાં સ્ટેશન છોડી ચૂક્યા છે.
સિગરેટ નીચે ફેંકી, બૂટથી મસળી, હું પણ સામે પાર્ક કરેલી કાર તરફ ચાલવા લાગું છું. વરસાદ સાથે પવન પણ જોર પકડે છે. બંડીના બટન પર હાથ ફેરવતાં હું મારી કારમાં બેસું છું. કાર સ્ટાર્ટ કરી, સ્ટેશનની બહાર ન જતાં હું કાર બસ સ્ટેન્ડ તરફ વાળું છું. ત્યાં કાર ઊભી રાખું છું. મનીષા બસ સ્ટેન્ડ પર એકલી ઊભી છે.
મારી તરફનો બારીનો કાચ નીચે ઉતારતાં હું મોટેથી બોલું છું, “મનીષા…” એની નજર ઊંચી થાય છે. “અહીં ક્યાં સુધી ઊભી રહીશ?”
“બસ થોડીવારમાં આવવી જ જોઈએ.” ઠંડી લાગતાં એ પોતાનો ડ્રેસ ઠીક કરે છે.
“વરસાદ ઘણો છે. બસ ટાઇમમાં ન આવી તો?”
“થોડીવારમાં આવવી જ જોઈએ.”
“તું એકલી ઊભી છે, એ ઠીક નથી. અને કદાચ સંજય પાછો આવ્યો તો? વિચાર કર.” જવાબ ન મળતાં, “તારે ક્યાં જવું છે?”
એ મને ઍડ્રેસ કહે છે. “ઓહ! મારે ત્યાંથી જ આગળ જવાનું છે. તને મૂકી જઈશ.”
એ જવાબ આપે એ પહેલાં હું કારનો દરવાજો ખોલું છું. “હજુ અંધારું છે. એકલી શા માટે ઊભી રહે છે? ચાલ, બેસી જા.”
સંકોચ સાથે, “પણ… તમારે…”
“મને પણ મોડું થશે. પ્લીઝ, બેસી જા.”
અંધારામાં થોડે દૂર સુધી તાકીને, જમણા હાથમાંની પર્સ માથા પર ધરતાં, કારમાં બાજુની સીટ પર બેસી દરવાજો બંધ કરતાં કહે છે, “થેન્ક્યુ”
“એમાં થેન્ક્યુ કહેવાની જરૂર નથી.” કહેતાં મનીષાના હાથમાં સોંપેલું મારા સાઇકિયાટ્રિસ્ટનું કાર્ડ આજે કામ આવી ગયું, એનો આનંદ મને ગળે વળગી પડે છે.
હું… હું… કોણ?
મને… મને ના ઓળખ્યો?!
વેબ ગુર્જરી 