ટાઈટલ સોન્‍ગ

(આ શ્રેણીમાં હિન્દી ફિલ્મોમાં આવતાં ટાઈટલ્સ દરમિયાન વાગતાં ગીતો વિશે વાત કરવાનો ઉપક્રમ છે.)

બીરેન કોઠારી

‘આવાઝ કી દુનિયા કે દોસ્તોં’! આ સંબોધન ખાસ કરીને ફિલ્મના કોઈ પાત્રને રેડિયો પર ગાતું બતાવાયું હોય ત્યારે ફિલ્મમાં ખાસ વપરાતું. એવાં અનેક ગીતો યાદ આવે કે જેમાં પુરુષ કે સ્ત્રીપાત્ર રેડિયો સ્ટેશન પર ગાતું બતાવાયું હોય, એ ગીત રેડિયો પરથી પ્રસારિત થઈ રહ્યું હોય અને નાયક કે નાયિકા તેની સાથે પોતાનું અનુસંધાન સાધવાનો પ્રયત્ન કરી રહ્યા હોય. ‘સ્ટ્રીટ સીંગર’માં ‘જીવન બીન મધુર ના બાજે‘ ગાતા કુંદનલાલ સાયગલ, ‘સુનહરે દિન’માં ‘મૈંને દેખી જગ કી રીત‘ ગાઈ રહેલા રાજ કપૂર, ‘અનુરાધા’માં રેડિયો પરથી રેલાતું ‘સાંવરે સાંવરે‘, ‘બરસાત કી રાત’માં ‘જિંદગીભર નહીં ભૂલેગી વો બરસાત કી રાત‘ ગાતા ભારતભૂષણ, ‘અભિમાન’માં ‘પિયા બીના પિયા બીના‘ ગાતાં જયા બચ્ચન, ‘ફરાર’માં ‘પ્યાર કી દાસ્તાં તુમ સુનો તો કહેં‘ ગાતાં શબનમ, ‘નઈ ઉમર કી નઈ ફસલ’માં ‘આજ કી રાત બડી શોખ‘ ગાતાં તનુજા, ‘ચાચાચા’માં ‘વો હમ ન થે, વો તુમ ન થે‘ ગાઈ રહેલા ચંદ્રશેખર, ‘મેરે હુજૂર’માં ‘ગમ ઉઠાને કે લિયે’ ગાતા જિતેન્દ્ર…. આવાં અનેક ગીતો છે. અ ગીતોમાં ગાનાર પાત્ર ગાયક કે ગાયિકા બતાવાયું હોય એ તો જાણે બરાબર, પણ ગીત પૂરતું રેડિયો પણ એક પાત્ર બની રહે. રેડિયોસ્ટેશનમાં રેકોર્ડિંગ કરતી વખતે વાદ્યવૃંદ શી રીતે ગોઠવાતું હશે એનો પણ અમુક અંશે અંદાજ મળે, ભલે ને એ ગોઠવણ ફિલ્મમાં દેખાડવા માટે જુદી રીતે કરાઈ હોય!

રેડિયો પરની આ જ પરંપરાનું એક ટાઈટલ સોન્‍ગ એટલે ‘અનુરોધ’નું ‘આપ કે અનુરોધ પે મૈં યે ગીત સુનાતા હૂં’. ૧૯૭૭માં રજૂઆત પામેલી ‘સામન્ત એન્ટરપ્રાઈઝ’ નિર્મિત, શક્તિ સામન્ત દિગ્દર્શીત ‘અનુરોધ’માં રાજેશ ખન્ના, વિનોદ મહેરા, અશોકકુમાર, સીમ્પલ કાપડિયા, નિરૂપા રોય, અસરાની જેવા કલાકારોની મુખ્ય ભૂમિકા હતી. સીમ્પલ કાપડિયાની આ પહેલી ફિલ્મ. આનંદ બક્ષી દ્વારા લખાયેલાં કુલ પાંચ ગીતોને લક્ષ્મીકાન્ત-પ્યારેલાલે સંગીતબદ્ધ કર્યાં હતાં. ‘આતે જાતે ખૂબસૂરત આવારા સડકોં પે‘, ‘આ જા…મેરે દિલ ને તડપ કે જબ નામ તેરા પુકારા’ અને ‘જબ દર્દ નહીં થા સીને મેં‘ ગીતો કિશોરકુમાર દ્વારા ગવાયેલાં હતાં, જ્યારે બે ભાગનું ગીત ‘તુમ બેસહારા હો તો કિસી કા સહારા બનો‘ મન્નાડે દ્વારા ગવાયું હતું. (બીજો ભાગ અહીં) નવાઈની વાત એ છે કે ફિલ્મમાં એકે યુગલગીત નહોતું.

આ ફિલ્મના ટાઈટલ દરમિયાન શરૂ થતું ગીત ‘આપ કે અનુરોધ પે મૈં યે ગીત સુનાતા હૂં’ કિશોરકુમારના સ્વરમાં છે, અને તે રેડિયોસ્ટેશનમાં ‘લાઈવ’ ગવાઈને પ્રસારિત થાય છે.

ગીતના શબ્દો આ મુજબ છે:

 

आप के अनुरोध पे, मैं ये गीत सुनाता हूँ
मैं ये गीत सुनाता हूँ
आप के अनुरोध पे, मैं ये गीत सुनाता हूँ
मैं ये गीत सुनाता हूँ
अपने दिल की बातों से, आप का दिल बहलाता हूँ
आप के अनुरोध पे…

मत पूछो औरों के दुःख में, ये प्रेमकवी क्यों रोता है
मत पूछो औरों के दुःख में, ये प्रेमकवी क्यों रोता है
बस चोट किसी को लगती है और दर्द किसी को होता है
दूर कहीं कोइ दर्पण टूटे, तड़प के मैं रह जाता हूँ
आप के अनुरोध पे, मैं ये गीत सुनाता हूँ
मैं ये गीत सुनाता हूँ

तारीफ़ मैं जिसकी करता हूँ,
तारीफ़ मैं जिसकी करता हूँ, क्या रूप है वो, क्या खुशबू है
कुछ बात नहीं ऐसी कोई, ये एक सूरों का जादू है
कोयल की एक कूक से सबके मनमें हूक़ उठाता हूँ
आप के अनुरोध पे, मैं ये गीत सुनाता हूँ
मैं ये गीत सुनाता हूँ

मैं पहने फिरता हूँ जो, वो ज़ंजीरें कैसे बनती हैं
मैं पहने फिरता हूँ जो, वो ज़ंजीरें कैसे बनती हैं
ये भेद बता दूँ गीतों में, तसवीरें कैसे बनती हैं
सुन्दर होंठों की लाली से, मैं रंगरूप चुराता हूँ
आप के अनुरोध पे, मैं ये गीत सुनाता हूँ
मैं ये गीत सुनाता हूँ
अपने दिल की बातों से, आप का दिल बहलाता हूँ
आप के अनुरोध पे…

અ આખું ગીત આ લીન્ક પર સાંભળી શકાશે.

https://www.youtube.com/watch?v=l2T6YVHDyiw

(તસવીરો નેટના અને વિડીયો ક્લીપો યુ ટ્યૂબના સૌજન્યથી)

શ્રી બીરેન કોઠારીનાં સંપર્ક સૂત્રો:
ઈ-મેલ: bakothari@gmail.com
બ્લૉગ: Palette (અનેક રંગોની અનાયાસ મેળવણી)