કોઈનો લાડકવાયો (૫) – દક્ષિણના વિદ્રોહી પોલીગારોઃ ગોપાલ નાયક, કેરલા વર્મા, કૃષ્ણપ્પા નાયક, ધૂંડાજી વાઘ અને મોપલા વિદ્રોહીઓ

દીપક ધોળકિયા

વિરૂપાત્ચી (વિરૂપાક્ષી)નો પોલીગાર ગોપાલ નાયક એક સારો ડિપ્લોમૅટ અને લડાયક હતો. ગોપાલ નાયકે કંપનીના કરવેરા ચુકવવામાં કદીયે ગલ્લાંતલ્લાં ન કર્યાં પણ ખાનગી રીતે એ બીજા અસંતુષ્ટોને મળતો રહ્યો અને કંપની વિરુદ્ધ એમને તૈયાર કર્યા. એમાં પછી આસપાસના બીજા પોલીગારો પણ જોડાયા. સંઘનું જોર વધતું જતું હતું અને ટીપુ સુલતાને પણ પોતાના માણસોને મોકલીને એમને ભેટો આપી. આમ ડિંડીગળ ઉપરાંત મનાપરૈ, કલ્લારનાડુ, કોયંબત્તુર અને સેલમના પોલીગારોએ ગોપાલ નાયકના પ્રયાસોથી ૧૭૯૭માં બ્રિટિશ વિરોધી સંઘ બનાવ્યો.  બ્રિટિશ શાસકોએ એમની સામે પગલાં ભર્યાં પણ બહુ સફળતા ન મળી. એનું કારણ એ કે સંઘનું કામકાજ એટલું ગુપ્તતાથી ચાલતું હતું કે અંગ્રેજ કલેક્ટરની તમામ કોશિશો છતાં એને બરાબર માહિતી નહોતી મળતી.

તિરુનેલવેલી, રામનાડ અને ડિંડીગળના વિદ્રોહી સંઘો કલ્લારનાડુના જંગલમાં મળતા. આમાંથી ઘણાખરા તો પહેલાં મરુદુ ભાઈઓ અને કટ્ટબોમ્મન સાથે પણ હતા અને અંગ્રેજો સામે એમની શત્રુતા નવી નહોતી.

મલબાર-કોયંબત્તુરનો સંઘ અને કેરલા વર્મા

દક્ષિણ ભારતમાં કર્ણાટક અને તમિળનાડુમાં વિદ્રોહના નેતાઓ સંઘોની રચના કરવામાં લાગ્યા હતા એ જ અરસામાં કેરળમાં મલબારમાંથી પણ વિદ્રોહનો સૂર પ્રગટ્યો. મલબાર અને કોયમબત્તુર અંગેજો સામે લડતાં જ હતાં તેના પરિણામે એમના સંઘો બન્યા.

 ૧૭૮૭ના અરસામાં મલબાર ટીપુથી બચવા માગતું હતું. આથી મલબારના બધા રાજાઓ ત્રાવણકોર રાજ્યને શરણે ગયા. આમાં કોટ્ટયટ્ટુનો રાજા પણ હતો. રાજાએ ત્રાવણકોર જતાં પહેલાં પોતાના સૌથી નાના રાજકુમાર કેરલા વર્માને બોલાવીને દેશની રક્ષાનો ભાર સોંપ્યો.

ટીપુની આણ પ્રવર્તતી હતી પણ કેરલા વર્મા એની પરવા કર્યા વિના એ એના સાથીઓને આસપાસનાં ગામોમાં મોકલતો અને ફંડફાળો વસૂલ કરતો. મૈસૂર સાથેની લડાઈ પછી મલબાર કંપનીના હાથમાં આવી ગયું ત્યારે ભાગી છૂટેલા રાજાઓ પાછા આવ્યા અને કંપનીએ એમને તામરાસ્સેરી અને કુરુંબારાનો વહીવટ પાછો સોંપ્યો. બદલામાં એમણે કંપનીને પાંચમા ભાગની આવક આપવાની હતી. કેરલા વર્માને લાગ્યું કે આમાં એની સાથે છેતરપીંડી થઈ છે. કારણ કે ટીપુ સામે બહાદુરીથી ટકી રહેનારો તો એ એકલો હતો, બાકી બીજા બધા તો ત્રાવણકોર ભાગી છૂટ્યાહતા. આથી એનામાં અંગ્રેજો વિરુદ્ધ ખુન્નસ વધ્યું. એણે કંપનીની સત્તાની વિરુદ્ધ લડવાનું ચાલુ રાખ્યું. લોકોએ પણ એને સાથ આપ્યો અને કંપનીને મલબારમાં સ્થિર થવા ન દીધી.

અંગ્રેજોએ પોલીગારોમાં ફૂટ પડાવવા ૧૭૯૪માં  કુરંબરાના રાજા અને કેરલા વર્માના એક કુટુંબી સાથે સમજૂતી કરી લીધી અને કોટ્ટયટ્ટુ અને વાયનાડમાંથી મહેસૂલ લેવાનો અધિકાર આપી દીધો. પરંતુ કેરલા વર્માએ બન્નેને પછાડ્યા અને બન્ને જિલ્લાઓ પર કબજો કરી લીધો. અંતે ૧૭૯૬ના ઍપ્રિલમાં કંપનીએ કેરલા વર્માના પાટનગર પળાશી પર હુમલો કર્યો અને એનો ૧૭,૦૦૦ રૂપિયાનો ખજાનો લૂંટી લીધો. એ જંગલમાં ભાગી ગયો અને ત્યાંથી કંપનીને પત્ર લખીને પોતાની વફાદારી જાહેર કરી. બધા પોલીગારો એમ જ કરતા અને ફરી સજ્જ થવાનો સમય મેળવી લેતા.

કંપની સાથે સમાધાન  થતાં  કેરલા વર્મા પળાશી પાછો આવ્યો પણ હજી એના મનમાં કંપનીએ ખજાનો લૂંટી લીધો તેનો ખટકો હતો, એણે ફરી લોકોને સંગઠિત કર્યા અને પહેલાં એ જે જંગલમાં રહેતો ત્યાં તૈયારી કરવા લાગ્યો. કંપનીએ વિદ્રોહીઓને મોતની સજા અને મિલકત જપ્ત કરવાની ધમકી આપી પણ લોકો ડર્યા નહીં, પહાડોમાં મોરચાબંધી કરી લીધી અને કરવેરા ચુકવવાની ના પાડી દીધી. કેરલા વર્માએ પણ તાડપત્રો પર લોકોને સંદેશ મોકલ્યા કે એમની તકલીફોનું કારણ કંપની રાજ છે. ૧૭૯૭ આવતાં સુધી તો કેરળમાં ઠેરઠેર વિદ્રોહનું વાતાવરણ ઊભું થઈ ગયું.

મોપલા વિદ્રોહ

સામાન્ય રીતે તો આ સંઘો ટીપુની સામે લડતા હતા એટલે મોપલાઓ એમની વિરુદ્ધ રહ્યા હતા. પરંતુ ટીપુ અને આ સંઘોનું નિશાન એક જ હતું – કંપની રાજ. મોપલાઓને પણ કંપનીનું રાજ કઠતું હતું. મોપલા આગેવાનો અતૂન ગુરક્કળ, ચેંપેન પોકર અને ઉન્નીમોતા પહાડોમાં જઈને વિદ્રોહીઓને મળ્યા અને એકસંપ થઈને કંપની સામે લડવાની સમજૂતી કરી. હવે ડિડીગળના સંઘે ટીપુ સાથે પણ સમજૂતી કરી અને કંપની વિરુદ્ધ એની મદદ માગી. વાયનાડથી કેરલા વર્માએ પણ ટીપુ સાથે વાટાઘાટો શરૂ કરી.મળ્યો.

કંપનીએ પણ વાયનાડમાંથી ખસી જવાનું યોગ્ય માન્યું. વાયનાડ ટીપુના હાથમાં આવી ગયું પણ એણેય પોતાની મરજી ન ચલાવી અને વિદ્રોહી સંઘને છૂટો દોર આપ્યો. આમ વાયનાડ વિદ્રોહનું કેન્દ્ર બની ગયું. જાન્યુઆરી ૧૭૯૭માં કંપનીના દળે વિદ્રોહીઓ પર હુમલો કર્યો પણ ૬૬ માણસોનો ભોગ આપીને પીછેહઠ કરી.

એ જ મહિનામાં  એરનાડ અને મલ્લાપુરમમાં મોપલાઓએ બ્રિટિશ દળ પર છાપો મારીને કૅપ્ટન બોમૅનની આખી ટુકડીને રહેંસી નાખી. આ દારુણ હાલતનો રિપોર્ટ આપવા માટે માત્ર એક માણસ બચ્યો.

કેરલા વર્મા જીવતો પકડાયો અને કંપનીએ એને પેન્શન આપીને દૂર મોકલી દીધો. ટીપુ મરાયો. એક માત્ર મરુદુ પાંડ્યન ટકી રહ્યો. એના પ્રયાસોથી રામનાડ અને ડિંડીગળના વિદ્રોહી સંઘો ટકી રહ્યા. દક્ષિણ કન્નડનો રાજા કૃષ્ણપ્પા નાયક પણ ઝૂઝતો રહ્યો. મોપલાઓ પણ દબાઈ નહોતા ગયા. શિમોગાનો ધૂંડાજી વાઘ પણ મૈસૂર પર અંગ્રેજોના કબજાથી ધૂંધવાતો હતો. એણે ટીપુના સૈનિકોને એકઠા કર્યા અને મૈસૂરને અંગ્રેજોના હાથમાંથી છોડાવવાની કોશિશ કરી પણ અંતે ફાવ્યો નહીં.

દક્ષિણ ભારતના આ વીરો અંગ્રેજો સામે લડતાં શહીદીને વર્યા અથવા ખુવાર થઈને આખી જિંદગી જેલોમાં સબડતા રહ્યા. આખી જિંદગી એ ફરી સુખચેનનું મોઢું જોવા ન પામ્યા.   ઉત્તર ભારતના ઇતિહાસે પણ એમની નોંધ નથી લીધી. એમની સમક્ષ મસ્તક નમાવીએ.

0x0x0

શ્રી દીપક ધોળકિયાનાં સંપર્કસૂત્રો
ઈમેલઃ dipak.dholakia@gmail.com
બ્લૉગઃ મારી બારી

Author: Web Gurjari

Leave a Reply

Your email address will not be published.