લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : સુપડકન્ના ડોસા ને ગાંધીજીનો આતશ

રજનીકુમાર પંડ્યા

સાલ ૧૯૮૪, મહિનો સપ્ટેમ્બર. મુંબઇમાં ભારતીય વિદ્યાભવનમાં અવિનાશ વ્યાસ અને બીજા બે નામી દિવંગતોની શોકસભા હતી. જ્યારે સભા છૂટી ત્યારે મારાથી બે ડગલાં આગળ અને ઉપેન્દ્ર ત્રિવેદીથી બે ડગલાં પાછળ એક સુપડકન્ના ( સુપડા જેવા કાનવાળા) ડોસા ડગુમગુ ડગુમગુ એક યુવતીના ખભે હાથ મૂકીને ચાલ્યા જાય. ટોપી ન પહેરી હોય તો ફોટોફ્રેમની બહાર નીકળીને, ગાંધીજી મનુબહેન ગાંધીને ખભે હાથ મૂકીને ચાલ્યા જતા હોય એમ લાગે. મારો આ વિચાર અણીદાર હોવો જોઈએ. કારણ કે યુવતીએ તરત જ પાછળ ફરીને મારા તરફ જોયું અને પૂછ્યું : “તમે ?”

તે હું તો હું જ હોઉં ને ! એમાં કાંઈ ના પડાય ? પણ સુપડકન્ના ડોસા તે ગાંધીજી નહોતા. એંસી વરસના વિઠ્ઠલદાસ પાંચોટિયા હતા. જે બહેનના ખભે હાથ હતો તેમને હું ઓળખું. એ તેમનાં પુત્રવત્ પુત્રી શ્રદ્ધા પાંચોટિયા હતાં. એ તો ઠીક કે ખાધેલપીધેલ ‘ભોળી રે ભરવાડણ’ જેવાં લાગે, પણ આ બાપાને આ એંસી વરસની ઉંમરે કોઈની શોકસભામાં આવવાનું કારણ ?

(વિઠ્ઠલદાસ પાંચોટીયા)

કારણ તો પૂછાય નહિં, પણ હું કાંઇક બીજું જ બોલ્યો :“તમારા બાપુજી પાછળથી ગાંધીજી જેવા લાગતા હતા,” આવાં મારાં વચન સુણીને શ્રદ્ધાબહેન બોલ્યાં : “તમે મોરારજી દેસાઈ જેવું બોલ્યા.”

મોરારજીભાઈ ખુદ સુપડકન્ના. એ વળી પોતાના સિવાય બીજા કોઈને તે ગાંધીજી ગણતા હશે ? ઍટનબરોની ‘ગાંધી’ ફિલ્મ પણ એમણે ન જોયાનો દાખલો દફતરમાં ચડેલો છે. બસ….એ આ જ કારણસર હશે એમ માનું છું.

“હું નથી માનતો,” મેં કહ્યું :“ગાંધીજી ખુદ આકાશમાંથી ઊતરીને બોલે એ માનું, પણ મોરારજીભાઈ ખાણી-પીણી અને વાણીમાં હવે વિશિષ્ટ થઈ ગયા છે. હવે એ એક ગાંધી સિવાય બીજા ગાંધી વિશે બોલતા જ નથી.”

પણ ગમે તેમ શ્રદ્ધાબહેને કરેલી વાત બેશક સાચી નીકળી. થોડા વખત પહેલાં વિઠ્ઠલદાસ પાંચોટિયાએ (નાટકવાળા માસ્ટર વિઠ્ઠલ) મોરારજીભાઈની મુલાકાત લીધી હશે. પોતે ગાંધીજીના જીવન ઉપર ‘ગાંધી સંગ્રામ’ નામની ફિલ્મ ઉતારે છે એની પટકથા એમને વાંચવા આપી. મોરારજીભાઈએ પટકથા પછી જોઈ. પહેલાં વિઠ્ઠલદાસનું મોં જોયું અને મોં ખોલ્યું : “તમારા કાન અને ચહેરાની રેખાઓ ગાંધીજી જેવી લાગે છે. જાઓ, ફત્તેહ કરો.”

“એ તો ઠીક, પણ એમની હથેળીની રેખાઓ પણ ગાંધીજી સાથે મળતી આવે છે?” આ મારો કાંકરીચાળા જેવો સવાલ કાને ધરીને શ્રદ્ધા પાંચોટિયા બોલ્યાં :“એમની હથેળીની રેખાઓ જોવી છે? ચાલો, એક વાર તમારે ત્યાં એમને લઈ આવીશ.”

ફરી વાર મળ્યા ત્યારે વિઠ્ઠલદાસ પાંચોટિયા અને શ્રધ્ધા બેઉ ફર્શ ઉપર ઢગલાબંધ તસવીરો, ઓપેરા બુક્સ અને છાપાનાં કટિંગો પાથરીને બેઠેલાં. ઓરડામાં ટાઇલ્સની જગ્યાએ ફોટાનું ફીટિંગ કરાવો તોયે પાંચસો ફોટોગ્રાફ્સ વધિયાણ રહે, અને એ દરેકમાં વિઠ્ઠલદાસ અલગ અલગ લાગે. પચાસ પેમ્ફલેટ નાટકનાં, તો બસો ચોપાનિયાં અને સ્ટીલ ફોટોગ્રાફ ફિલ્મોનાં. એમાં એક તો વળી ‘વિઠ્ઠલ મેજિકલ કંપની’ના નામનું ચોપાનિયું – છેક ૧૯૨૭ની સાલનું. અમદાવાદ ઘીકાંટાના ભારતભુવન થિયેટરમાં એમનો ખેલ. ઊંચામાં ઊંચી ટિકિટ એક રૂપિયો અને બે આનાની તથા ખાડામાં બેસીને જાદુના ખેલ જોવાના ત્રણ આના.

ચોપાનિયાને મથાળે લખેલું :

જોઈ લ્યો જાદુના ખેલ,
ઉત્તમ ખરી આ તક મળી;
જોવાને ચૂક્યા જો તમે,
ખીલશે નહિ દિલની કળી.

ને બીજું એક ચોપાનિયું છેક ૧૯૬૦ ની સાલનું. ને એમાં ‘સ્ત્રીશક્તિ’ નાટક માટે ભાંગવાડી થિયેટર, મુંબઈનું સરનામું. આ તરફ તસતસતા ચહેરાવાળા જુવાનજોધ માસ્ટર વિઠ્ઠલદાસ પાંચોટિયા, અને આ તરફ જોબનવંતા માયાદેવી. નાટક હિન્દી ભાષામાં. છેલ્લે લખેલું કે, ‘પછી એમ ન કહેશો કે અમે રહી ગયા.’

હું તે આ જોઉં, તે જોઉં, ત્યાં વળી કલકત્તાની માદન થિયેટર્સ કંપનીની ‘ગેબી ગોળા’ ફિલ્મનું સાલ ૧૯૩૫ નું રંગીન ચોપાનિયું ઊડાઊડ મારા ખોળામાં આવીને પડ્યું. એમાં એક નર્તકીએ બિકિનીમાં બાંકી અદા દાખવેલી. આ ઉપરાંત મીસ બેલ, નર્મદાશંકર, શીલા અને ખલીલ એહમદનાં ચિત્રોય ખરાં. નીચે લખેલું કે, ‘જો આજ તક નહીં દેખા વો ગયબી ગોલે મેં દેખિયે ઔર દેખિયે વિઠ્ઠલદાસ પાંચોટિયા કા ડબલ રોલ ઔર અખાડે કો ભી માત કરનેવાલે દિલકશ નાચગાન.-લેખક એવં ડાયરેક્ટર વિઠ્ઠલદાસ પાંચોટિયા.’

‘જાદુગર, ઍકટર, ડાયરેક્ટર, લેખક, પ્રોડ્યુસર’ આટલાં બધાં વિશેષણોમાંથી એક પણ સારી રીતે કમાવા માટે જિંદગી વીતી જાય. નાણાં કમાવાં સહેલાં છે, પણ સુવિશેષણો કમાવા કઠણ છે.’

આવી ફિલોસોફી મેં શ્રદ્ધાજી તરફ ફેંકી તો એમણે પિતા તરફ જોયું. પિતા એટલે કે વિઠ્ઠલદાસજી કહે : “સાંભળું છું, ભાઈ, બધું જ સાંભળું છું. લેશમાત્ર ઓછું સાંભળતો નથી. તમે કઠણ કઠણ કરો છો, પણ કઠણાઈ એટલે શી ચીજ છે તે મને પૂછો. જીવન ધરીને મેં કઠણાઈ સિવાય બીજું જોયું છે શું ?”

(દિગ્દર્શક: વિઠ્ઠલદાસ પાંચોટીયા)

“કેમ?”

“અમે વડનગરનાં.૧૯૦૬ માં મારો જન્મ. મારા બાપા હરજીવનદાસ પાંચોટિયા, નાટકનો ધંધો લઈને બેઠેલા, તે છેક કંપની લઈને મોરિશિયસ સુધી ખેલ નાખી આવતા. અમને મજા હતી. સાડાચાર ચોપડી ભણ્યો, ત્યાં બાપા ગુજરી ગયા. એટલે ૧૯૧૪ ની સાલથી, આઠ વર્ષની કાચી ઉંમરથી જ મોહનલાલની નાટક કંપનીમાં જોડાઈ ગયેલો. મોટાભાઈ ધનસુખભાઈ પણ એમાં જ. આપણને એમ કે ચાલો થાળે પડ્યા. કંપની હજુ કરાંચી, હૈદરાબાદ અને શિકારપુર ફરી ત્યાં જ ડૂલ થઈ ગઈ. પાછા નોંધારા થઈ ગયા. ને વળી મુંબઈમાં નજર કરી. ત્યાં પીલા-હાઉસ પર આવેલી ‘ઓલ્ફ્રેડ થિયેટ્રિકલ કંપની’ એટલે કે ‘વિકટોરિયા થિયેટર’માં ઍકટર તરીકે જોડાયો. શરૂઆતમાં તો જામ્યું. કંપની ઊપડી બરેલી, લખનૌ, અલીગઢ, કાનપુર, બુલંદશહેર, આગ્રા, દિલ્હી, જબલપુર. અરે. જમ્મુના મહારાજાએ કુંવરનાં લગ્ન વખતે અમારી આખી કંપની બોલાવેલી અને ત્યાં ‘અલાઉદ્દીન’ નામનું નાટક ભજવ્યું. ત્યાંથી આગ્રા થઈ પાછા દિલ્હી આવ્યા ને ત્યાં આવીને મેં એ કંપની છોડી દીધી. કારણ કરુણ છે. રસ છે સાંભળવામાં, ભાઈ ?”

“લો, વળી નેકી ઔર પૂછ-પૂછ ?”

“તો કહું. મારા બાનું નામ મેનામા. મેં એક વાર એને મારું નાટક જોવા બોલાવેલાં. નાટકમાં તો મારે ડાન્સ પણ કરવાનો આવે. મારાં બા એક વાર રિહર્સલમાં હાજર અને ત્યાં એમણે જોયું કે ડાન્સના તાલમાં જરા પણ પગ ચૂકે એટલે ડાન્સ માસ્ટર ભોગીલાલ સીધી સટાક કરતી પગમાં નેતરની સોટી મને ફટકારે. મારી મા તો આ જુએ, ને આંખમાંથી પીલુડાં પાડ્યે જાય. તરત ઊભાં થઈ ગયાં. “અલ્યા ભોગિયા, તારી આ હિંમત?” કહીને ભોગીલાલને જ ગળચીથી પકડ્યો. માંડ એની ગળચી છૂટી ને સાથે મારી નોકરી પણ છૂટી. મોટાભાઇ દિલ્હી રહી ગયા ને હું વડનગર ભેગો થઈ ગયો. થોડા દિવસ રેરાસ્તી થઈ ત્યાં પડોશી શિવલાલભાઈ મને એમની એમ્પાયર થિયટ્રિકલ કંપનીમાં રંગૂન લઈ ગયા. મારી બાએ શરત કરેલી કે આને મારવો તો નહિ જ. રંગૂનમાં ‘અખ્તરે હિંદ’ ઉર્દૂ નાટક અને ‘નરસિંહ મહેતા’, ‘કવિ કાળીદાસ’ જેવાં નાટકો ભજવ્યાં. ત્યાંથી પિનાંગ ગયા. સિંગાપુર ગયા, પણ માનો જીવ ઝાલ્યો ન રહ્યો. એક વાર છેક રંગૂન આવીને મને તેડી ગયાં. મને લાગે છે કે આ વાત ૧૯૧૬ ની હશે.”

માની વાતમાં પલળીને વિઠ્ઠલદાસ પોચા પડી ગયા. એટલે એમને એમાંથી બહાર કાઢવા જ મેં પૂછ્યું : “નાટકોના જમાનામાં માસ્ટર વિઠ્ઠલ તરીકે ઓળખાતા તે તમે જ ?”

સત્વરે પ્રત્યુત્તર. વિઠ્ઠલદાસ પાંચોટિયાએ હકારમાં ડોકી ધુણાવી. બોલ્યા : “૧૯૨૦ સુધી હું નકરો નાટકિયો રહ્યો. પણ પછી મને કલકત્તાના ‘માદન થિયેટર્સ લિમિટેડ’માં ચાન્સ મળી ગયો. હું કલકત્તા ગયો. એ કંપની નાટક તો ભજવે જ, પણ પાછી મૂંગી ફિલ્મો પણ બનાવે. મારો પગાર રૂપિયા પાંત્રીસ, રહેવા-જમવાનું કંપની તરફથી. દિવસે ફિલ્મોમાં કામ કરું ને રાતે નાટકમાં ઊતરું. મહિનાનો મારો ખર્ચ સાત રૂપિયા. બાકીના રૂપિયા માને વતનમાં મોકલાવું. ફિલ્મો મૂંગી હતી, પણ મઝા આવતી હતી. મહિનામાં એક ફિલ્મ બની જતી. ૧૯૨૧ ના ‘ધ્રુવચરિત્ર’માં નારદનો પાઠ, તો ‘જહાંગીર’ ફિલ્મમાં એક ભલા, નેકદિલ મુસલમાનનો પાઠ કર્યો હતો. લોકપ્રિયતા વધતી ચાલી એટલે ૧૯૩૨ માં મારી પોતાની ‘ધી ન્યુ બોમ્બે થિયેટ્રિકલ કંપની’ કાઢીને ‘બલિદાન’ નાટક ભજવવાનું નક્કી કર્યું. બધું ગોઠવાઈ ગયું. રિહર્સલ પણ થઈ ગયું. ત્યાં રાતે ખેલ વખતે જ માદન થિયેટર્સવાળા મારા હરીફો મારા બે કલાકારોને ભગાડી ગયા. શું કરું ? પછી એ બંને પાઠ વેશપલટા કરી કરીને મેં પોતે ભજવ્યા, પણ આવા વાતાવરણમાં કામ કરવાની કંઈ મઝા આવે ? અને મેં કલકત્તા છોડ્યું ને મુંબઈ આવીને રહ્યો. પ્રખ્યાત ઍક્ટર રતનશા સિનોરવાળી રામદાસ શેઠની ‘પારસી ઈમ્પીરિયલ કંપની’માં જોડાયો અને એમાં ‘ગાફિલ મુસાફર,’ ‘શેરે કાબુલ’, ‘નૂરે વતન,’ ‘નૂરે મેનાર’ જેવાં ભારે સફળ થયેલાં નાટકોમાં ભાગ લીધો.”

“તો તો તમારે નાટક અને ફિલ્મ વચ્ચે સેન્ડવિચ થવું પડ્યું ખરું ?”

“થવું પડ્યું, એમાં ના નહિ, કંપની ગોધરામાં નાટક કરતી હોય તો શો પતાવી રાતે પાછો ગાડીમાં અમદાવાદ આવું. આવીને ફિલ્મનું શૂટિંગ કરું. પાડેલી ફિલ્મને ડેવલપ કરું. આમ ને આમ મેં ૧૯૨૬ માં હિન્દી મૂંગી ફિલ્મ ‘રંગ રખ્ખા હૈ’ વડોદરામાં શૂટિંગ કરીને બનાવી. મારો દાવો છે કે હિન્દીની આ સૌથી પહેલી સળંગ કૉમેડી ફિલ્મ હતી. આ પછી મેં ૧૯૩૧ ની સાલ સુધીમાં આઠ મૂંગી ફિલ્મો બનાવી. એમાં કામ પણ કર્યું અને એનું દિગ્દર્શન પણ કર્યું. એની સફળતા જોઈને કલકત્તાની માદન થિયેટ્રિકલ કંપનીએ મને પાછો માનપૂર્વક બોલાવ્યો અને એમના માટે મેં ભારતની પ્રથમ સળંગ બોલતી કૉમેડી ફિલ્મ ‘મુફલિસ આશક’ બનાવી. એમાં હીરોનો પાઠ ભજવવા ઉપરાંત કથા, પટકથા, સંવાદ, ઍકટિંગ, સંગીત અને ગીતો બધાં જ મારાં હતાં. ને છતાં ફિલ્મ સુપરહિટ ગઈ. આ પછી હું કલકત્તાની જ ફિલ્મ કંપની ‘લક્ષ્મી સ્ટુડિયો’માં જોડાયો અને એમાં ‘ઇન્સાફ કી તોપ’, ‘ગરીબ કી તોપ’ અને ‘તકદીર કી તોપ’ જેવી ફિલ્મો બનાવી અને એમાં ભાગ પણ લીધો, અરે દિગ્દર્શન પણ કર્યું !”

પછી વિઠ્ઠલદાસ પાંચોટિયાએ એટલી બધી પોતાની ફિલ્મોનાં નામ ગણાવ્યાં કે નોંધવા બેસીએ તો આખું પાનું ભરાઈ જાય. બોલતાં બોલતાં એમને થોડો થાક પણ ચડે છે. એંસી વર્ષની ઉંમરનો એ તકાજો છે. હવે આ ઉંમરે માણસને નિવૃત્ત થવાનું હોય. ભૂતકાળની વાતો અને ભૂતકાળની તસવીરોમાંથી વર્તમાનનો આનંદ ચૂસવાનો હોય, પણ એમને વર્તમાનનો રસ વર્તમાનમાંથી જ માણવો છે. ‘ગાંધી સંગ્રામ’ નામની છેક બાલ્યકાળથી ગાંધીજીના ચરિત્રનું ચિત્રણ કરવાની ફિલ્મની યોજના બગલથેલામાં ભરાવીને એ હજુ પણ ઠેર ઠેર ફર્યા કરે છે. રિચાર્ડ એટનબરોને કરોડો રૂપિયા ભારત સરકારે ‘ગાંધી’ ફિલ્મ બનાવવા માટે આપ્યા છે. વિઠ્ઠલદાસને કરોડો નહિ, પણ થોડા લાખ જોઈએ છે. જિંદગીમાં સત્તાવીસ ફિલ્મો અને દસ નાટકોના નિર્માતા, લેખક અને દિગ્દર્શકને હજુ એક અઠ્ઠાવીસમી ફિલ્મ ગાંધીજી ઉપર બનાવવી છે. શરીર પર વાર્ધક્યની અસર દેખાય છે, પણ હજુ કોઈ ‘પ્રભુની માયા’ અને ‘ભાગવત્ મહિમા’ નામની એમની બનાવેલી ફિલ્મોની પ્રિન્ટ લઈને બોલાવે છે, તો ત્યાં દોડીને જઈને એ ફિલ્મ માત્ર થોડો જરૂરી ખર્ચ લઈને બતાવવા જવામાં એમને એમની વય આડે આવતી નથી..

(દિગ્દર્શન: વિઠ્ઠલદાસ પાંચોટીયા)

“તમારા પુત્રો તમને આમાં સાથ નથી આપતા ?” એમ મારાથી પૂછતાં તો પુછાઈ ગયું, પણ પછી દુઃખના ઘા પર મીઠું ભભરાવ્યા જેટલો અફસોસ થયો. ત્રણ ત્રણ જુવાન કંધોતર પુત્રોને એમણે કાંધ આપીને સ્મશાને મોકલ્યા. તેજસ્વી પુત્ર રાજેન્દ્ર બેતાલીસ વરસની વયે બ્રેઈન ટ્યુમરથી ગયો. એના પછી ત્રણ જ મહિને પુત્ર ભગવાનદાસને કિડનીની બીમારીમાં ખોયો. આ પહેલાં ૧૯૫૨ માં પુત્ર જયશંકરનું અકાળ અવસાન વિસનગરમાં થયું, ત્યારે વિઠ્ઠલદાસ પાસે મુંબઈથી વિસનગર પહોંચવાના રૂપિયાનાં ફાંફાં હતાં. લેખરાજ ભાખરીને વાર્તા સંભળાવીને એમની પાસેથી પચીસ રૂપિયા લઈને માંડ વિસનગર પહોંચ્યા હતા. આ જમાનો પણ જોઈ લીધો.

“હવે મારી આ દીકરી શ્રદ્ધા મારા પુત્રની જેમ મને સંભાળે છે. એણે પણ આ ફિલ્મ લાઈનમાં જ ઝંપલાવ્યું છે. થોડાં ગુજરાતી ચિત્રો અને બે-ચાર હિંદી ફિલ્મોમાં કામ કર્યું છે. ફિલ્મો બનાવે પણ છે. હમણાં જ દહેજપ્રથા ઉપર ‘ગયા અંધેરા, હુઆ ઉજાલા’ બનાવ્યું અને સરકારને વેચ્યું. ‘વાલી ભરવાડણ’ ફિલ્મ બનાવી સારી ચાલી.

“તમે ?” મેં વિઠ્ઠલદાસ પાંચોટિયાને પૂછ્યું.

(વિઠ્ઠલદાસ પાંચોટીયા અને શ્રદ્ધા પાંચોટીયા
તસવીર સૌજન્ય: આરતી નાગપાલ )

“બસ, ગાંધી સંગ્રામ ફિલ્મની તૈયારી કરું છું. એના માટે જ જીવું છું. એના વિચારમાત્રથી આયુષ્ય લંબાયા કરે છે. પટકથા ઉપર એક લાખનો ખર્ચ તો કરી જ નાંખ્યો છે. બજેટ ત્રીસ લાખનું છે. ‘નેશનલ ફિલ્મ ડેવલપમેન્ટ કોર્પોરેશન’ પાસેથી રૂપિયા માગ્યા છે. એ મળે કે તરત જ બિરલા ભવન ‘ગાંધીસ્મૃતિ’ ના લોકેશન પર એનું શૂટિંગ શરૂ કરી દેવા માંગુ છું. બસ પૈસા મળે એટલી જ વાર !” પણ પૈસા ક્યાંથી મળે ? ફિલ્મ પૂરી ન થઈ, પણ પાંચોટિયાજી પૂરા થઈ ગયા. ચાલ્યા ગયા. તેમની અવસાન તારીખ 30-10-1996. પૂરા નેવું વર્ષ.

વિઠ્ઠલદાસ પાંચોટિયા દ્વારા નિર્મિત, દિગ્દર્શીત અને લિખિત મૂક ફિલ્મ ‘કાયાપલટ’ (૧૯૨૯) અહીં જોઈ શકાશે.

****  **** ****

વિશેષ નોંધ: આ લેખ  ૧૯૮૪ ના અંતમાં લખાયો હતો. અને ‘સંદેશ’ ની મારી કોલમ ‘ઝબકાર’ માં પ્રગટ થયો હતો.  તે પછી ૧૯૮૫ માં હું રાજકોટ હતો ત્યારે શ્રધ્ધા પાંચોટીયા અને તેમનાં તરુણી પુત્રી દીપશીખા કોઇ શૂટિંગ માટે રાજકોટ આવેલાં અને જુનાગઢમાં ‘બહુરુપી’ ફિલ્મના નિર્માતા શિવલાલ તન્નાએ મારી ઓળખાણ કરાવેલી તે એ નાતે મારે ત્યાં ત્રણ દિવસ રહ્યાં હતાં. એ પછી  વીસેક વર્ષ અગાઉ મુંબઇમાં અચાનક જ મળી ગયાં, પણ માત્ર ઉભાઉભ જ વાત થઇ.  એ પછી બે ત્રણ વર્ષે ખબર પડી કે શ્રદ્ધા પાંચોટીયા ૨૦૦૦ ની સાલમાં અંધેરી સ્ટેશને ફાટક ઓળંગતા લોકલ ટ્રેઇનની અડફેટે આવી ગયાં અને ત્યાં જ ફેંસલ થઇ ગયાં.

તેમનાં પુત્રી દીપશીખા આજે ગુજરાતી ફિલ્મોનાં જાણીતાં હિરોઇન છે.

મુંબઇના ફિલ્મ સંશોધક મિત્ર શ્રી અરુણકુમાર દેશમુખ દ્વારા પ્રાપ્ત થોડી વધુ માહિતી અનુસાર વિઠ્ઠલદાસે કુલ ૩૫ ફિલ્મોમાં કામ કર્યું હતુ,૧૦ સવાક ફિલ્મોનું દિગ્દર્શન કર્યું  હતું, ૮ ગીતો ગાયાં હતાં અને એક ફિલ્મમાં સંગીત પણ આપ્યું હતું. અને બે ફિલ્મોમાં ગીતો પણ લખ્યાં હતાં. ઉપરાંત તેમણે કેટલીક ફિલ્મોના સંવાદો પણ લખ્યા હતા.

એવી પણ એક હકીકત પ્રકાશમાં આવી છે કે ૧૯૩૫ ની માદન થિયેટર્સની  પોતાની મુખ્ય ભૂમિકાવાળી ફિલ્મ‘ગેબી ગોલા’માં બેબી નૂરજહાંને પણ તક આપી હતી, જે આગળ  જતાં બહુ જ મશહૂર અભિનેત્રી અને ગાયિકા બન્યાં હતાં. અલબત્ત, આ વાતનું સમર્થન હિંદી ફિલ્મ ગીતકોશમાં નથી.


(તમામ તસવીરો નેટ પરથી, ‘કાયાકલ્પ’ ફિલ્મ યૂ ટ્યૂબના સૌજન્યથી)


લેખકસંપર્ક
રજનીકુમાર પંડ્યા.,
બી-૩/જી એફ-૧૧, આકાંક્ષા ફ્લેટ્સ, જયમાલા ચોક,મણિનગર-ઇસનપુર રૉડ,અમદાવાદ-૩૮૦૦૫૦
મો. +91 95580 62711 ( વ્હૉટ્સએપ) / લેન્ડલાઇન- +91 79-25323711/ ઇ મેલ: rajnikumarp@gmail.com

Author: Web Gurjari

4 thoughts on “લ્યો, આ ચીંધી આંગળી : સુપડકન્ના ડોસા ને ગાંધીજીનો આતશ

  1. કેવું જીવંત ચિત્રણ.સહાનુભૂતિ થાય એવું.એક માણસ કેટલી ઠોકરો પછી પણ ટટ્ટાર ઉભો રહી ને 80 ની આયુ પછી પણ કંઈક સર્જન કરવા ચાહે.વંદન છે આવી વિભૂતિને.

  2. ભારતીય સિનેમા નો ઇતિહાસ લખાય તો વિઠ્ઠલ દાસ પાંચોટિયા નું નામ અવશ્ય આવવું જોઈએ અફસોસ કે એમની છેલ્લી ઈચ્છા પૂરી ન થઈ શકી. એક ગુજરાતી તરીકે ગર્વ લેવા જેવો કલાકાર જેને શત શત વંદન

  3. એક ગુજરાતી તરીકે ગર્વ લેવા જેવા વ્યકિતત્વ નું સ્મરણ કરાવવા બદલ આભાર…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *