ગુજરે હૈ હમ કહાં કહાંસે (૨૪) – હોસ્ટેલની યાદો (૩)

જીવનના એ પડાવ ઉપર પહોંચ્યો છું જ્યાં ભૂતકાળમાં માણેલા વિવિધ પ્રકારના અનુભવો યાદ આવતા રહે છે. એ પૈકીના કેટલાક    અહીં વહેંચવાનો અને એ સાથે જોડાયેલાં પાત્રોનું નિરૂપણ કરવાનો ઉપક્રમ છે. અમુક કિસ્સામાં પાત્રોનાં અને સ્થળનાં

નામ ચોક્કસ કારણોસર બદલેલાં હશે.

પીયૂષ મ. પંડ્યા

          —————*—————-*——————-*——————-*——————*—————-

ગઈ બે કડીઓથી મારા હોસ્ટેલનિવાસની આનંદદાયક યાદો વહેંચી રહ્યો છું.

૧૯૭૧-૭૨ના શૈક્ષણિક વર્ષ દરમિયાન અમે S.Y.B. Sc.ના વર્ષમાં હતા. નિશીથ અને હું સામસામેની રૂમમાં હતા, જ્યારે શેખર બાજુની લોબીમાંની રૂમમાં રહેતો હતો. શેખરના રૂમપાર્ટનર્સ હતા પ્રભુ જાદવ અને જાગસિંહ સોલંકી. એ બેય બાકીના છોકરાઓ સાથે બહુ હળતામળતા નહીં. સામે મળે તો “કાં, પાર્ટનર?” જેવું અભિવાદન કરી, ઝડપથી દૂર થઈ જતા. લેબોરેટરીમાં કદાચેય આવતા, વર્ગખંડમાં તો ક્યારેય દેખાતા નહોતા. સાંજે અમે કૉલેજથી હોસ્ટેલમાં પાછા ફરીએ ત્યારે એ લોકો ભાગ્યે જ દેખા દેતા. હા, ચોક્કસ સમયે મેસમાં જમવા માટે આવી જતા હતા. રાતે શેખર ભરઊંઘમાં હોય એવે સમયે એ બેય ખબર નહીં, ક્યાં ક્યાં રખડીને પરત થતા. અમે બધા એમને ‘ભેદી જોડી’ તરીકે ઓળખતા. જો કે એટલું કહેવું રહ્યું કે એ લોકો તરફથી ક્યારેય કોઈને કશી જ રંજાડ નહોતી થતી.

પહેલું સત્ર શરૂ થયાના બે એક મહીના પછી અચાનક જ એ બન્ને હોસ્ટેલમાંથી અદ્રશ્ય થઈ ગયા. અગાશીમાં ભરાતી અમારી સાંધ્યબેઠકમાં એ મુદ્દો એ ઘટના પછી ત્રીજે દિવસે ચર્ચાયો અને પછી ભૂલાઈ ગયો. કારણ સીધું હતું – કોઈને એમનો ખાલીપો વર્તાય એવી એમની ઉપસ્થિતિ જ નહોતી. અઠવાડીયા પછીની એક સાંજે અમે બધા અગાશીમાં બેઠા હતા ત્યાં એ બેય આવ્યા. એમના દિદાર જ બદલાઈ ગયા હતા. નવાં અને છટાદાર કપડાં, રાજેશ ખન્ના જેવાં ગોગલ્સ અને ચમ્મ ચમ્મ અવાજ કરતા પૉલીશદાર જોડા ઉપરાંત ગળામાં સોનાની ચેઈન સાથે એ બન્ને અમારી મહેફીલમાં ફિલ્મી અદામાં પ્રવેશ્યા અને એકસાથે “કાં, પાર્ટનર?” બોલીને અમારા સૌનું અભિવાદન કર્યું. અમે બધા એમના બદલાયેલા દિદાર અને અંદાજથી થોડી વાર માટે તો ડઘાઈ ગયેલા! પછી એમણે એ બાબતે વિગતો આપી. એ લોકો સોલંકીના ઘરે ગયા હતા. સોલંકીના ગામની બાજુમાં એ સમયગાળામાં દર વર્ષે મેળો ભરાતો હતો. એમાં મનોરંજનની અનેક સગવડો ઉપલબ્ધ રહેતી, જેમાંની કેટલીક બિનકાયદેસર હતી. એક સ્થાનિક દાદાલોક એ મેળામાં ‘અડ્ડો’ ચલાવતો, એમાં જુગાર, શરાબ, નાચગાન અને અન્ય સુવિધાઓ મળી રહેતી. વધુ વિગત આપતાં સોલંકીએ કહ્યું, “જો ભાઈઓ! ત્યોં તો ઘણુંયે થતું રહે, પણ આપડી જેવા શંશ્કારી ઘરના છોકરાઓએ એમોં ન પડાય. અમીં તો ખાલી પત્તોંનો જુગાર રમતા અને ચાંગળું મહૂડો ઠોકી લેતા. બાકી તો….” નિશીથે ખાલી જગ્યા પૂરાવી, “ આપડા શંશ્કાર!”

ઉક્ત મેળામાં રમેલા જુગારમાં આ બેય મિત્રો દોથાબંધ કમાઈ ગયા હતા. એ સફળતા એમના પરિધાનમાં અને વાણી-વર્તનમાં સ્પષ્ટ જણાઈ આવતી હતી. સોલંકીએ આગળ જણાવ્યું કે અગાઉ પણ એ લોકો નિયમીત રીતે નડીયાદના એક લત્તામાં વરલી-મટકા રમવા જતા હતા અને ખપ પૂરતું કમાઈ લેતા હતા. આટલી પ્રસ્તાવના પછી સોલંકીએ ભરી મહેફીલમાં પ્રસ્તાવ મૂક્યો કે અમારે પણ ‘પત્તોં’નો અને ‘મટકોં’નો જુગાર રમી, અમારા પિતાઓ ઉપરનો ભાર હળવો કરવો જોઈએ. કેટલાકે સહર્ષ તો કેટલાકે ખચકાતા મને એ પ્રસ્તાવને વધાવી લીધો. એ સમયે કોઈને ખ્યાલ ન રહ્યો કે જ્યારે અનેક પિતાઓનો ભાર વધી જાય, ત્યારે એકાદ-બેનો જ હળવો થવાની સંભાવના હતી. પણ એ જ રાતથી હોસ્ટેલમાં તીનપત્તીની શરૂઆત થઈ ગઈ. સાંજના ભોજન પછી અગાશીમાં યોજાતી બેઠકમાં જે તે દિવસે કોની રૂમમાં આ પાવક પ્રવૃત્તિ હાથ ધરાશે એ નક્કી કરવામં આવતું. કોઈ પણ રીતે આ બાબતની જાણ રેક્ટર સાહેબને કે અન્ય અધિષ્ઠાતાઓને ન થાય એ માટે આગોતરી તકેદારી લેવી જરૂરી હતી. એ જવાબદારી અમારા બે દાદ્દાલોક એવા પંકજ ત્રિવેદી અને ઘનશ્યામ સોનીએ લીધી. જે ત્રણ છોકરાઓ ઉપર આવા ફુટ્ટલ હોવાનો શક હતો એમાંના સૌથી નબળા મનોજ પટેલને ઉભો કરી, પંકજે જોરદાર અડબોથ લગાવી દીધી અને કહ્યું કે જો વાત બહાર ગઈ છે તો સઘળી જવાબદારી એની રહેશે. એમ થયા પછી મનોજનું શું થશે એનું આ ટ્રેલર હતું! હોસ્ટેલના પટ્ટાવાળા અને મેસના મહારાજને રોજની એક એક ઝૂડી બીડી અને બાકસના ભાવમાં મોઢું બંધ રાખવા સમજાવી દેવામાં આવ્યા.

આમ, સમગ્ર તખ્તો તૈયાર થઈ ગયો. પહેલી જ બેઠકમાં બાર જણા હાજર થઈ ગયા. આમ થતાં છ-છ ખેલાડીઓની બે ટૂકડીઓ બે અલગ અલગ ઓરડામાં વહેંચાઈ ગઈ. એકની નેતાગીરી સોલંકીએ અને બીજી બેઠકની જાદવે સંભાળી. યોગાનુયોગે નિશીથ, શેખર અને હું એક જ ટૂકડીમાં હતા. પહેલો જ દિવસ ખુબ જ સફળતાને વર્યો. સાંજે શરૂ થયેલી બેઠક મોડી રાત સુધી ચાલી. પછી તો રોજ સાંજે ભોજન પછી અગાશીમાં થોડો સમય મળીને રાત્રે કોની કોની રૂમમાં ભેગા થશું એ નક્કી કરી, શક્ય ઝડપથી બધા નિર્ધારીત જગ્યાએ પહોંચી જવા લાગ્યા. આ અસભ્ય પ્રવૃત્તિ ચોક્કસ હતી, પણ તોયે ધીમેધીમે એમાં જોડાનારા સભ્યોની સંખ્યા વધવા લાગી. અમારો ઋષીકેશ વસાવડા એ ઉમરે પણ ફિલસુફ જેવી વાતો કરતો રહેતો. એક સાંજે અમે રમતા હતા ત્યાં આવીને એણે અત્યંત કઠોર શબ્દોમાં અમને ધમકાવ્યા. એના મત મુજબ અમે લોકો બહુ જ અંધકારભર્યા ભવિષ્ય તરફ આગળ વધી રહ્યા હતા. થોડી વાર પછી નિશીથ કહે, “ભાઈ! તારી અટક વસાવડા નહીં, વસવસાવડા હોવી જોઈએ.” બસ, એ ઘડીથી ૧૯૭૩ના જૂન મહીનામાં છૂટા પડવાની વેળા આવી ત્યાં સુધી ઋષીકેશની ઓળખ ‘વસવસાવડા’ની જ બની રહી. પણ કાળક્રમે બન્યું એવું કે એ પણ એક સાંજે ખીસ્સામાં પરચૂરણ ખખડાવતો આવીને અમારી બેઠકમાં જોડાઈ ગયેલો!

એ જ અરસામાં દેવઆનંદ અને શત્રુઘ્ન સિંહા અભીનિત ફિલ્મ ‘ગેમ્બ્લર’ પ્રદર્શિત થઈ હતી. એમાં પત્તાં રમતી વેળાએ શત્રુઘ્ન સિંહા ખાસ અદામાં સિગરેટના કશ ખેંચી, મોઢામાંથી ધૂમાડાની રીંગ્સ કાઢતો હોય એ દ્રશ્યો બહુ જાણીતાં થઈ ગયેલાં. એમાંથી પ્રેરણા લઈ, કેટલાકો રમવા બેસતી વખતે બીડીની ઝૂડી લેતા આવતા હતા. જે થોડા છોકરાઓ બીડી નહોતા પીતા એમાંના મોટા ભાગનાઓ પણ શત્રુઘ્નના વહેમમાં ને વહેમમાં ધૂમાડા કાઢતા થઈ ગયા. શેખર તો એ ક્ષેત્રે ખાસ્સો ઘડાયેલો હતો. એકવાર મને કહે, “ હવે મને સાંજે જમવા જવાનું કેમ બહુ ગમે છે, કહું? જમીને પહેલાં તો બે બીડીયું લગાવવાની અને પછી તો ભાઈ, જુગટાં જ જુગટાં!” એક ચોખવટ કરી દઉં કે ઋષીકેશ અને હું એ યાજ્ઞિક હોમહવનમાં ક્યારેય ન જોડાયા.

અમારી આ કરતબના પ્રેરણાદાતા સોલંકી અને જાદવ જાન્યુઆરી ૧૯૭૩ની એક વહેલી સવારે બધાને ઉઠાડી ઉઠાડીને “પાર્ટનર, બોલ્યું ચાલ્યું માફ કરજો” કહીને હાથ જોડવા લાગ્યા. જોયું તો એ બેય સરસામાન બાંધીને તૈયાર થઈ ગયેલા. નીચે એક ટેક્સી ઉભી હતી. એ લોકોએ અચાનક જ કૉલેજ છોડી એવાનો નિર્ણય લીધો અને સત્વરે એનો અમલ કર્યો હતો. અમે બધા ટેક્સી સુધી એમને વળાવવા ગયા. મને તો મનમાં  બહુ જ લાગી આવ્યું કે આ બેય છૂટી ગયા, અને મારે તો હજી કેટલાં બધાં વર્ષો ભણવાનું હતું, કોણ જાણે! જો કે અમારી પ્રવૃત્તિ તો નિર્વિઘ્ને ચાલુ જ રહી. લગભગ સવા વર્ષ પછી એનો અંત બહુ કરુણ સંજોગોમાં આવ્યો.

બન્યું એવું કે અમે બધા ટી.વાય.ના વર્ષમાં પણ એની એ જ હોસ્ટેલમાં રહ્યા. એસ.વાય.ના છોકરાઓ બાજુની હોસ્ટેલમાં મૂકાયા. એમાંનો એક હતો યજ્ઞેશ દવે. અત્યારે તો ગુજરાતના ખ્યાતનામ કવિઓમાં એની ગણતરી થાય છે. એના બાપુજી મારા બાપુજીના અને મારા મામાના ખાસ મિત્ર હતા. અમારાં કુટુંબો વચ્ચે ગાઢ સંબંધ હતો. એ નાતે એ અમારી રમત ચાલુ હોય ત્યારે કોઈ કોઈ વાર આવી ને બેસતો હતો. કેટલાંયે પ્રલોભનો અને મેણાં-ટોણાં પછી પણ એ અમારામાં પલોટાયો નહીં. વળી એ કોઈકોઈ વાર મોડી રાતે ચા બનાવી આપતો હોવાથી અમારી મંડળીને સ્વીકાર્ય બની ગયો. એ ત્યારે પણ કવિતાઓ લખતો અને ચિત્રો પણ સરસ દોરતો. એની હોસ્ટેલમાં જ, એની બાજુની રૂમમાં રસેન્દુ નામનો એક છોકરો રહેતો હતો. એ પણ કવિતા બનાવતો, જેને એના સિવાયના બીજા બધા વખોડી કાઢતા. વળી કન્યાઓ પણ યજ્ઞેશને આદરથી જોતી હોવાથી રસેન્દુ કાયમી ધોરણે એની ઈર્ષ્યા કરતો અને એને પજવવાના મોકાઓ ગોતતો રહેતો. એને અમારી હોસ્ટેલમાં ચાલતી ભૂગર્ભ પ્રવૃત્તિની જાણ હતી પણ એ ક્યારેય ચાડી ખાવાની હિંમત ન કરતો કેમકે પંકજ ત્રિવેદીની અને ઘનશ્યામ સોનીની તાકાતની દંતકથાઓ એના સુધી પહોંચી ગઈ હતી. પણ, એકવાર રસેન્દુના હાથમાં અચાનક જ સોનેરી મોકો આવી ગયો.

એ રવિવારનો દિવસ હતો. કોઈ પણ રજાના દિવસે અમે બે પાળીમાં મંડાતા. એ ક્રમ મુજબ બપોરના ભોજન પછી મારી રૂમમાં અમે આઠ જણા રમી રહ્યા હતા. યજ્ઞેશ પ્રેક્ષક તરીકે હાજર હતો. એવામાં અચાનક એના બાપુજી ( હું એમને રમેશમામા કહેતો) યજ્ઞેશની રૂમ ઉપર જઈ પહોંચ્યા. એને ત્યાં હાજર ન જોતાં એમણે બાજુની રૂમમાં ડોકીયું કરી, પૃચ્છા કરી. યોગાનુયોગ એ રસેન્દુ હતો! એ સૂતેલા સસલાના મોઢામાં ઘાસનો પૂળો આવી પડ્યો. એણે ખુબ જ ઉમળકા અને વિવેકથી રમેશમામાને પાણી પીવરાવ્યું અને પછી કહ્યું કે એ તો બાજુની હોસ્ટેલમાં બેસવા ગયો છે. પોતે એમને મારી રૂમ સુધી પહોંચાડવા માટે સાથે નીકળ્યો. આમ તો હોસ્ટેલના પટ્ટાવાળા ફત્તેસિંહ આવા સંવેદનશીલ સમયે નીચે હોસ્ટેલના પ્રવેશદ્વાર પાસે જ બેસી રહી, ચોકી કરતા અને એક પણ શંકાસ્પદ ઈસમ ઉપર ધસી ન આવે એનું ધ્યાન રાખતા. તેમ છતાંયે અસાધારણ સંજોગ ઉભો થાય તો એ મોટેથી કૂતરું ભસવાનો અવાજ કરતા, જેથી અમે શક્ય ત્વરાથી અમારી માયા સંકેલી લેતા. હવે એ બપોરે રમેશમામાને જોઈને એ એવા ડઘાઈ ગયા કે ચેતવણીનો સૂર કાઢવાનું ભૂલી ગયા. રસેન્દુએ રસ્તામાં રમેશમામાની કાનભંભેરણી શરૂ કરી જ દીધેલી, મારી રૂમ પાસે એ બન્ને આવી ઉભા ત્યારે બંધ બારણું, અંદર ખાસ્સો ઘોંઘાટ અને બીડીની વાસ આ બધું રમેશમામાને રૂમમાં કાંઈક ગરબડ ચાલી રહી હતી એનો અંદેશો આપવા માટે પૂરતું હતું. રસેન્દુએ “ખોલો!” બોલતાં બારણું ઠોક્યું. બહાર ગયો એ પહેલો જ પ્રતિભાવ કોઈનાયે કાનના કીડા ખરી જાય એવાં પ્રેમાળ સુવચનોના સામૂહિક સ્વરોનો બનેલો હતો. બીજી વાર બારણું ઠોકાયું અને પંકજ ત્રિવેદી ફત્તેસિંહ માટે ચૂનંદાં વિશેષણો વાપરતો ઉભો થયો અને મોઢામાં બીડી સહિત જ એણે બારણું ખોલ્યું. સામે કોઈ વડીલને જોતાં જ એ ખોલેલા બારણામાંથી બહાર ભાગ્યો. રમેશમામા એક જ નજરે પૂરા માહોલને પામી ગયા. સૌથી પહેલાં એમણે સડક થઈ ગયેલા યજ્ઞેશને એક લાફો અડાડી દીધો. એને પોતાની નિર્દોષતાની રજૂઆત માટે રજૂઆત કરવાનો સમય જ ન મળ્યો. પછી આવ્યો મારો વારો! પણ મને ખુબ વઢીને જ એ અટકી ગયા. એવામાં એમની નજરે નિશીથ અને શેખર પડ્યા. એ બેયનાં કુટુંબથી પણ મામા પરીચિત હતા. પૂતળાં જેવા થઈ ગયેલા બીજાઓનો વારો નીકળે એ પહેલાં રમેશમામાને કશુંક સળગવાની વાસ આવી. એ ભેગું જ એમનું ધ્યાન અમે જે પાથરીને એની ઉપર જમાવી હતી એ ગોદડા ઉપર પડ્યું. એનું રૂ બળી રહ્યું હતું. એમને જોતાંની સાથે જ હેબતાઈ ગયેલા દેપાણીના હાથમાંથી સળગતી બીડી પડી ગઈ હતી એ તરફ એનું ધ્યાન જ નહોતું રહ્યું. હવે મામાનો ગુસ્સો વધી ગયો. એ ગોદડું મારું હતું અને એમને યાદ હતું કે મારા જન્મ પછી મારી માને સાસરે વળાવતી વખતે મારી દાદીએ એ ગોદડું જીયાણામાં આપ્યું હતું. એ મારી મૂર્ખાઈભરી બેદરકારીથી સળગવા લાગ્યું હતું. આ જોયા પછી એ મને એટલું બધું વઢ્યા કે એક બાજુ મને ધરતી મારગ આપે તો સમાઈ જાઉં એવી લાગણી થઈ અને એની સમાંતરે આમને ભગવાને આવી તીવ્ર નિરીક્ષણશક્તિ અને ધારદાર યાદશક્તિ શુંકામ આપ્યાં હશે એવો પણ વિચાર આવ્યો. આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ દરમિયાન રસેન્દુ જે આનંદ લઈ રહ્યો હતો એ એના પાશવી હાવભાવ વડે જણાઈ આવતું હતું. એ ઘટના પછી એની શી સારવાર કરવામાં આવી એ એક અલગ જ વિષય છે.

છેવટે રમેશમામા યજ્ઞેશને લઈને ચાલી નીકળ્યા ત્યારે પાછળ દોડીને મેં હિંમત કરીને કહ્યું કે યજ્ઞેશ માત્ર પ્રેક્ષક તરીકે જ આવ્યો હતો, એ સક્રિય રીતે જોડાયો નહોતો. “ઈ તો ‘દારૂડીયાનો કલાલ સાક્ષી’ વાળી વાત છે. હું હવે તારા બાપને કાગળ લખું છું કે એનો કૂંવર અહીં શું કરે છે!” કહેતા એ મારી સામે જોયા પણ વગર જતા રહ્યા. બસ, એ અમારી જુગટાં મહેફીલની આખરી બેઠક બની રહી. ક્યારેક વિચાર આવે છે કે આ ન બન્યું હોત તો કદાચ અત્યારે હું લાસવેગાસમાં બેત્રણ કેસીનો અને એકાદ બે વિલાનો માલિક હોત. ખેર, જેવી ધણીની ઈચ્છા!

—————*—————-*——————-*——————-*——————*—————-

હોસ્ટેલનિવાસનાં એ વર્ષોમાં સત્તર અઢાર વરસની ઉંમરે જે કોઈ ભાવોર્મિઓ જાગે એ અમારામાં જરૂરથી પણ વધુ માત્રામાં જાગતી રહેતી અને અખંડ દીવાની પેઠે એ ક્યારેય બૂઝાતી જ નહીં.

એ સમયે શેખરનાં મામી નડીયાદમાં રહેતાં હતાં. એકવાર અમે ત્રણેય એમને મળવા ગયા ત્યારે એમણે નિશીથની અને મારી ઝીણવટભરી પૂછપરછ કરી. બસ, હોસ્ટેલ પાછા ફરતી વેળા ‘હવે તો આપડાં માંગાં આવવા માંડશે અને પછી તો હેય્ય્ય્ય ને!’ એવી વાતો કરતા અમે ત્રણેય હસી હસીને થાકી ગયા. જો કે એવું થાય તો અમારી કૉલેજના પરિસરની કેટલી બધી મુગ્ધ બાળાઓ હતાશ થઈ જશે એવા વિચારે અમારાં હૈયાં થોડી વાર માટે તો ભરાઈ આવેલાં. જો કે ‘ઈ તો પછી જેવાં એમનાં કરમ!’ એમ વિચારીને અમે એ લાગણી સંકોરી લીધી. આ બધી વાતોમાં હોસ્ટેલ આવી ગઈ.

એકાદ અઠવાડિયામાં જ એ મામીએ અમને ત્રણેયને જમવા બોલાવ્યા. શેખર જાણી લાવ્યો કે એમને ઘરે ભાવનગરથી એક વડીલ સન્નારી આવ્યાં હતાં, જે ચોકઠાં ગોઠવવે માહિર હતાં. પછી તો અમારા દિવસો માંડ માંડ ટૂંકા થયા. આખરે એ દિવસ આવી પહોંચ્યો અને અમે સરસ તૈયાર થઈને હરખભેર બહાર પડ્યા. નિશીથે તો “હવે તો ભાવનગરમાં આપડાં નામના ડંકા વાગશે, ડંકા!” જેવી ઉજ્જવળ ભવિષ્યવાણી પણ ઉચ્ચારી લીધી. શેખરને અને મને તો એ આકાશવાણી થઈ હોય એમ જ લાગ્યું. શેખર આગંતુક સન્નારીને ઓળખતો હતો એટલે એણે અમને બેયને ચેતવી દીધા કે એ માજી ભારે આકરે પાણીએ રહેતાં હોવાથી અમારે ખુબ જ વિનય વિવેકથી એમની સાથે વહેવાર કરવો. જો એમાં અમારી ચૂક થશે તો અમારી છાપ એમની ઉપર બગડી જશે. હવે અમારું ભાવિ એમની ઉપર અમારી કેવી છાપ પડે એની ઉપર અવલંબિત હતું એટલે અમે હોય એટલો વિનય પ્રગટ કરી દેવાની તૈયારી લઈને ત્યાં પહોંચ્યા અને એ બાબતે સફળ પણ થયા હોઈએ એવું અમને લાગવા માંડ્યું.

પણ, એવામાં પાસું પલટાયું. એ માજીએ અમને ઉદાહરણો સહિત ઉપદેશો આપવા શરુ કર્યા. એ જમાનામાં અત્યારની જેમ સવારસવારમાં રોજનાં દોઢસો સુવાક્યો મળતાં નહીં તેથી મહાવરાના અભાવે ઉપદેશ ઝીલવાની મારી ક્ષમતા એકદમ મર્યાદિત હતી. એટલે ધીરજ ખૂટવા માંડેલી. એવામાં એમણે પરશુરામના પિતા તરીકે દુર્વાસાનું નામ લીધું. મારીથી ન રહેવાયું અને મેં સુધાર્યું, ‘ના, એમનું નામ તો જમદગ્નિ હતું.’  એમની આંખ થોડી ફરી એવું મને લાગ્યું. એ જ ક્ષણે શેખરે આપેલી ચેતવણી યાદ આવતાં હું પાછો શિસ્તબધ્ધ ડાહ્યો બાબો બની ગયો. અડધી પોણી કલાકના અવિરત વાણીપ્રવાહ વડે એમણે અમારા ઉછેરમાં રહી ગયેલી ખામીઓને સુધારવાનો પ્રયત્ન કર્યો. એવામાં એમને યાદ આવી ગયો એક વિદ્યાર્થી કે જેણે કારમી ગરીબી વેઠી, એકની એક જ જોડી કપડાં વડે ચલાવી, રોજ રાત્રે પોતાના ઘરની બહારના રસ્તા ઉપરના થાંભલાની બત્તીના ઝાંખા અજવાળે વાંચ્યું હતું અને ઝળહળતાં પરિણામો મેળવ્યાં હતાં. છેવટે એમણે લાક્ષણિક રીતે કહ્યું, “જાણો છો, ઈ હતો કોણ? ઈ બીજો કોઈ નઈ પણ મા’તમા ગાંધી હતો.” મારો આતમરામ ફરીથી જાગી ઉઠ્યો. મેં એમને કીધું કે એમની કશીક ભૂલ થતી હતી. ગાંધીજી તો સમૃધ્ધ કુટુંબના સભ્ય હતા, એમને કારમી ગરીબીનો સામનો ન્હોતો કરવો પડ્યો. બસ, આ શિશુપાલનો એ આખરી અપશબ્દ બની રહ્યો. સુદર્શનચક્રની અવેજીએ એ માજીની આંખમાંથી મારી દિશામાં અગ્ન્યાસ્ત્રો છૂટ્યાં. “આવડો આ તો મટુભાઈનો ને? ભારે તોછડો શ”નું પ્રમાણપત્ર તરત જ મારે માટે ફડાઈ ગયું.

આ ભૂલ મને એવી તો ભારે પડી કે છેવટે મારે જ્ઞાતિ બહારની છોકરીને પરણવું પડ્યું.


શ્રી પિયૂષ પંડ્યાનું વીજાણુ સંપર્ક સરનામું: piyushmp30@yahoo.com

Author: Web Gurjari

7 thoughts on “ગુજરે હૈ હમ કહાં કહાંસે (૨૪) – હોસ્ટેલની યાદો (૩)

  1. હોસ્ટેલમાં જે જલ્સો હોય તે ઘરે રહીને ભણેલા વિચારી પણ ન શકે … હોં ..

  2. તારા મામેરી ગ્લેન્ડ (યાદશક્તિ) અને રજૂઆતને દાદ આપું છું. ખબર કાઢવા હોસ્પિટલ આવ ત્યારે ચા લેતો આવજે, બીજું તો બાકીનું ઈવડી ઈ કહેશે.

  3. હું અને યોગેશ હોસ્ટેલ માં તું સુધરી ગયો પછી આવ્યાં માટે આ બધું વાંચી નવાઈ લાગી….. જોકે જબરદસ્ત મઝા આવી ગઈ! તારી કલમ ને વધુ શક્તિ મળે!

Leave a Reply to નિશિથ ભટ્ટ Cancel reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *