સૂરદાસનાં વ્રજ ભાષાનાં પદોનો આસ્વાદ: १) कीर्तन:- आदि सनातन, हरी अबिनासी

कीर्तन:- आदि सनातन, हरी अबिनासी

      પૂર્વી મોદી મલકાણ

राग:- गौड़ मलार

आदि सनातन, हरी अबिनासी ।
सदा निरंतर घट -घट बासी ।।

पूरन ब्रह्म, पुरान बखानै ।
चतुरानन सिव अंत न जानै ।।

गुन-गन अगम, निगम नहिं पावै ।
ताहि जसोदा गोद खिलावै ।।

एक निरंतर ध्यावै ज्ञानी ।
पुरुष पुरातन सो निर्बानि ।।

जप-ताप-संजम ध्यान न आवै ।
सोई नन्द कैं आँगन धावै ।।

लोचन -स्त्रवन न रसना-नासा ।
बिनु पद -पानि करैँ परगासा ।।

बिस्वंभर निज नाम कहावै ।
घर घर गोरस सोई चुरावै ।।

सुक-सारद से करत बिचारा ।
नारद से पावहिं नहि पारा ।।

अबरन-बरन सुरति नहिं धारै ।
गोपिन के सो बदन निहारै ।।

जरा-भरन तैँ रहित, अमाया ।
मातु-पिता, सुत, बंधु न जाया ।।

ज्ञान रूप हिरदै मैँ बोलै ।
सो बछरनि के पाछैँ डोलैँ ।।

जल,धर,अनिल,अनल,नभ,छाया ।
पंचतत्त्व तैँ जग उपजाया ।।

माया प्रगटि सकल जग मोहैँ ।
कारन-करन करैँ सो सोहै ।।

संगसिव-समाधि जिहि अंत न पावै ।
सोइ गोप की गाइ चरावै ।।

अच्युत रहै सदा जल-साई ।
परमानंद परम सुखदाई ।।

लोक रचै राखै अरु मारै ।
सो ग्वालनि सँग लीला धारैँ ।।

काल डरै जाकैँ डर भारी ।
सो ऊखल बाँध्यौ महतारी ।।

गुन अतीत, अबिगत, न जनावै ।
जस अपार, स्त्रुति पार न पावै ।।

जाकी महिमा कहत न आवै ।
सो गोपिन सँग रास रचावै ।।

जाकी माया लखै न कोई ।
निर्गुन -सगुन धरैँ बपु सोइ ।।

चौदह भुवन पलक मैँ टारै ।
सो बन-बीथिनि कुटी सँवारै ।।

चरन-कमल नित रमा पलोवै ।
चाहति नैँकु नैन भरि जोवै ।।

अगम, अगोचर, लीला धारी ।
सो राधा-बस कुंज-बिहारी ।।

बड़भागी वै सब ब्रजबासी ।
जिन कैँ सँग खेलैँ अबिनासी ।।

जो रस ब्रह्मादिक नहि पावै ।
सो रस गोकुल गलिनि बहावै ।।

सुर सुजस कहि कहा बखानै ।
गोबिन्द की गति गोबिन्द जानै ।।

અર્થ – વિશ્લેષણ:-

જે શ્રી હરી સર્વનાં આદી કારણ છે, અવિનાશી છે, સદા -સર્વદા સર્વનાં ભીતરમાં રહે છે, પુરાણ પૂર્ણ બ્રહ્મ જેનું વર્ણન કરે છે, બ્રહ્મા -શિવ તેમનો પાર પામી શકતાં નથી, વેદ પણ જેનાં ગુણોને પામી શકતાં નથી, તેને મૈયા યશોદા ગોદમાં રમાડી રહી છે.

જ્ઞાનીજન જે તત્ત્વનું નિરંતર ધ્યાન કરે છે, જે બુધ્ધ છે – એટ્લે કે આકાશ સમાન વિશાળ છે, અનંત જ્ઞાનથી જે સંપન્ન હોવા છતાં જપ, તપ સંયમથી ધ્યાનમાં પણ નથી આવતો તે પુરાણ પુરુષ નંદબાબાનાં આંગણમાં દોડતો નજર આવે છે.

જે પોતાના નેત્ર, કર્ણ, જિહવા, નાસિકા આદી ઇન્દ્રિય અને હાથ પગ વગર પણ જે સંપૂર્ણ વિશ્વને પ્રકાશિત કરે છે તે પોતાનું નામ વિશ્વંભર ધારણ કરી ગોકુળનાં ઘરેઘરમાં ગો-રસની ચોરી કરે છે. ( ગો-રસ એટ્લે ઇન્દ્રિયો અને ગાયોનો રસ, દૂધ, દહીં, માખણ, ધૃત, ધૈયાનાં રૂપમાં).

શુકદેવ, શારદા જેનું ચિંતન કરે છે, દેવર્ષિ નારદ જેવા મુનિવર જેનો પાર નથી પામી શકતાં, જેનાં રૂપ-અરૂપને વેદ ધારણ કરી શકતાં નથી તે પ્રેમને પરવશ થઈ ગોપીઓનાં મુખ ને નિહાળી રહ્યો છે.

જે બુઢાપા અને મૃત્યુથી રહિત છે, જે માયાતીત છે, જેની ન કોઈ માતા છે, ન પિતા છે, ન ભાઈ છે, ન સ્ત્રી છે ( પણ પાર્વતીનાં રૂપમાં બહેન છે શાસ્ત્રોનુસાર ) તે વ્રજમાં વાછરડાઓની પાછળ પાછળ ફરી રહ્યો છે.

જળ, પૃથ્વી, વાયુ, અગ્નિ, અને આકાશનો વિસ્તાર કરીને જેણે આ પંચતત્ત્વથી આખા જગતને ઉત્પન્ન કર્યુ છે, તે પોતાની માયાને પ્રગટ કરી આખા સંસારને મોહિત કરી છે.

જગતનું કારણ, જગતનું નિર્માણનું કારણ સાધનનાં રૂપમાં અને જગતનાં કર્તાનાં રૂપમાં જે સ્વયં શોભિત છે તે પ્રભુને ભગવાન શિવ પણ સમાધિમાં શોધી શકતાં નથી તે પ્રભુ ગોપગ્વાલની ગાયોને ચારી રહ્યાં છે.

જે અચ્યુત સદા જળશાયી રહે છે, તે પ્રભુ ક્ષીરસિન્ધુમાં શયન કરી રહ્યાં છે, જે પરમ સુખદાતા પરમાનંદ સ્વરૂપ છે , જે વિશ્વની રચના કરવાવાળા બ્રહ્માની આરાધનામાં છુપાયેલા છે, જે ભગવાન શિવનાં આરાધ્યકર્તા છે, સંસારનું પાલન કરનારા છે તેઓ ગોપગ્વાલ સાથે ક્રીડાઓ કરી રહ્યાં છે.

જેના મહાન ભયથી સ્વયં કાળ પણ ડરે છે, તે આજે માતા યશોદાના ક્રોધથી ડરી રહ્યો છે. કારણ કે માતાએ તેને ઉખ્ખ્લથી બાંધી દીધો છે.

જે ગુણાતીત છે, જે અવિજ્ઞાત છે, જેને જાણી શકાતો નથી, જેના અપાર યશનો અંત વેદ પામી શકતો નથી કારણ કે તેની મહિમાનું વર્ણન કરી શકાય તેમ નથી કારણ તે તો ગોપીઓ સાથે રાસલીલા કરી રહ્યો છે.

જેની માયાને કોઈ જાણી શકતો નથી, જે નિર્ગુણ અને સગુણ સ્વરૂપધારી છે, જે ઈચ્છા કરતાંની સાથે પળભરમાં ચૌદ ભુવનને ધ્વસ્ત કરી શકે છે તે વૃંદાવનની વીથીઓમાં ગોપીઓને માટે કુંજ-નિકુંજને સજાવી રહ્યો છે.

ભગવતી લક્ષ્મી જેના ચરણકમળની સેવામાં રહે છે અને તેની સેવામાંથી તનિક પણ દૂર જવાનું પસંદ નથી કરતી તે અગમ્ય એવા લીલાધારી પ્રભુ શ્રી રાધાજીને વશ થઈ નિકુંજમાં વિહાર કરી રહ્યાં છે.

આ બધાં જ વ્રજવાસીઓ ખરે જ જ મહાભાગ્યવાન છે તેઓ તેમનાં સકર્મોને કારણે અવિનાસી પરમાત્મા સાથે ખેલી રહ્યાં છે.

પાલનકર્તા પ્રભુનો જે રસ બ્રહ્માજી આદી દેવતાઓને પણ મળતો નથી તે પ્રભુનાં પ્રેમનો રસ આજે જે રીતે ગોકુળની ગલીઓમાં વહેતો વહેતો જઈ રહ્યો છે તે જોઈ સૂરદાસજી કહે છે કે, હું મારા સ્વામીનાં મહિમાનું વર્ણન ક્યાં સુધી કરું? કારણ કે ગોવિંદની ગતિ, ગોવિંદની ક્રિયા તો કેવળ ગોવિંદ જ જાણી શકે છે.


आदि सनातन, हरी अबिनासी – વિશ્લેષણ – પૂર્વી મોદી મલકાણ

©૨૦૨૦ પૂર્વી મોદી મલકાણ. યુ.એસ.એ | purvimalkan@yahoo.com

Author: Web Gurjari

2 thoughts on “સૂરદાસનાં વ્રજ ભાષાનાં પદોનો આસ્વાદ: १) कीर्तन:- आदि सनातन, हरी अबिनासी

  1. Bhakti is great subject.
    only with God ‘s blessing you like to touch it .All the best for proceeding in the ultimate subject all human suppose to love.

    1. આપની વાત સાચી છે , મુકુંદભાઈ ભકિત ખરેખર અદભૂત વિષય છે અને આપણે સૌ મથી રહ્યાં છીએ તેને પામવા માટે.

Leave a Reply to Mukund Cancel reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *