મુકેશ ગીતકોશ: પરમ લગની, પ્રીતિ અને પુરુષાર્થનું પકવ ફળ… (ભાગ-૧)

લ્યો, આ ચીંધી આંગળી

રજનીકુમાર પંડ્યા

આજથી નેવું વર્ષ પહેલા એટલે કે ૧૯૩૧માં મૂંગી ફિલ્મોને વાચા ફૂટી. એ પહેલાં ઓગણીસ વર્ષ સુધી ફિલ્મો મૂંગી હતી. એ કેવી હતી અને દર્શકોના મનમાં વાર્તા કેવી રીતે રોપતી હતી તે સવાલનો જવાબ આપણને એ કાળના કોઇ પ્રેક્ષક હયાત હોય તો એ આપી શકે અથવા એ વિષે લખાયેલા અનેક પુસ્તકોમાંથી મળે.એવા નિપુણ અને અભ્યાસી એવા થોડાં બીજા પણ હશે, પણ એ વિષયમાં બિલકુલ પદ્ધતિસરનો અને ખંતીલો અભ્યાસ કરનારા અધિકૃત લેખકોમાંથી માત્ર બેના નામ દઉં તો બન્ને મુંબઇ વસનારા. એમાંના એક તે વીરચંદ ધરમશી અને બીજા તે અમૃત ગંગર. બોલતી ફિલ્મો ગાતી પણ ૧૯૩૧થી જ થઇ ગઇ હતી. પહેલી જ ફિલ્મ તે ઇમ્પીરીયલ ફિલ્મ કંપનીની ‘આલમ આરા’. તેમાં કુલ સાત ગીતો હતા,  જે તેમાં અભિનય આપનારાં ઝુબૈદા, જિલ્લુબાઇ અને અને વજીર મુહમ્મદખાને  પોતે જ ગાયાં હતાં. આમાં એક ખાન સિવાય બાકીનાં બે જરા પણ તાલીમી નહોતાં. આમ પાત્ર ભજવનાર પોતાને માટેનું ગીત પોતે જ આવડે એવું ગાઇ દેતાં હતાં. 1935થી અનિલ બિશ્વાસ અથવા પંકજ મલિક બન્નેએ અલગ અલગ રીતે પાર્શ્વગાયન પદ્ધતિની શોધ કરી એટલે પર્દા પર રજૂ થનારા કલાકારો વતી પરદા પાછળથી વ્યવસ્થિત રીતે ગાઇ દેનારાં કલાકારો આવ્યાં અને એથી ફિલ્મોમાં ગાયક કલાકારોનો જુદો વર્ગ અને જુદી ઇજ્જત ઉભાં થયાં. અલબત્ત, એવાં પણ ઘણાં કલાકારો હતાં જેઓ ખુદ ઉત્તમ ગાયકો પણ હતાં, જેમ કે, કે એલ સાયગલ, પંકજ મલિક, કે સી ડે, સુરેન્દ્ર, ખુર્શીદ, અમીરબાઇ કર્ણાટકી, ઉમા શશી, કાનનદેવી અને બીજાં કેટલાંક.

પણ ૧૯૪૦ પછી જે પુરુષ ગાયક કલાકારો આવ્યા તેઓ મોટે ભાગે સાયગલની છાયા સાથે આવ્યા.  બહોળો પણ એક ચોક્કસ-ક્લાસ વર્ગનો ચાહકવર્ગ ધરાવનારા તલત મહમૂદ જેવા મુલાયમ કંઠના ગાયક પણ પોતે સાયગલની ગાયન શૈલીથી પ્રભાવિત રહ્યા એમ કબૂલ કરતા હતા. પણ સાયગલની અદ્દલ છાયામાં પોતાના પ્રારંભના ગીતો આપનારા મુકેશ (મુકેશચંદ જોરાવરચંદ માથુર-૧૯૨૩-૧૯૭૬) આ બધામાં બીલકુલ નોખા તરી આવ્યા. તેમના ચાહકો ક્લાસ અને માસ એમ બન્ને વર્ગમાં એક સરખા જ રહ્યા. એમણે જ સર્વ પ્રથમ આવારા હું’ દ્વારા ભારતના સીમાડા ઓળંગીને પોતાના પારદર્શી, નીતર્યા નીરના શાંત ઝરણ જેવી ઠંડક આપતા કંઠ દ્વારા રશીયામાં ભારતીય ફિલ્મસંગીતને પ્રવેશ અપાવ્યો.

આમ, કે એલ સાયગલ પરંપરાના પણ બહુ જલ્દી તેમની લાક્ષણિક નકલમાંથી તદન મુક્ત થઇ ગયેલા સદાશ્રવણીય એવા આ મહાન ગાયક જાણે કે મધુર ગીતો આપવા માટે જ આ લોકમાં અવતર્યા હોય એમ માત્ર ૫૩ વર્ષનું આયુષ્ય ભોગવ્યું અને પછી ઉડી ગયા. એમણે ‘એકે હજારા’ હોય તેવાં માત્ર ૧૦૫૩ ગીતો જ ગાયાં અને તેમા હિંદી ભાષાના તો માત્ર ૯૮૦ જ ગીતો ! પણ એમના કંઠના જાદુ અને વિશિષ્ટ અદાયગીને કારણે એ ગાયકીના ક્ષેત્રે અમરત્વ પ્રાપ્ત કરી ગયા. આજે પણ કોઇ દિવસ એવો નહિં ગયો હોય કે કોઇ પણ શહેરની હવામાં તેમનો કંઠ ન ગુંજ્યો ન હોય.

ફૂટપાથ પર વેચાતું ફિલ્મોનાં ગીતોનું ચોપાનીયું

એમનાં મોટા ભાગનાં ગીતો તો હાલતાં-ચાલતાં ગણગણવાનું મન થાય તેવાં છે, પણ જે શ્રોતાઓ માત્ર ગણગણીને સંતુષ્ટ થતા નથી તેઓ તે ગીતોના ચોક્કસ શબ્દોની શોધ કરે છે, ઘણા વારંવાર સાંભળીને કંઠસ્થ કરી લે છે તો કેટલાક પોતાની ડાયરીમાં એ ઉતારી લે છે. થોડાં વર્ષ પહેલા સિનેમા થિયેટરોની બહાર સાવ હથેળી જેવડા કદની, સાવ રદ્દી કાગળ પર ભડકામણા રંગોમાં ફિલ્મી ગીતોના પાઠ આપતી આઠ દસ પાનાંની ચોપડીઓ સાવ મામૂલી કિંમતે વેચાતી અને એની ખપત પણ સારી હતી. એમાં ઘણી વાર ગાયકલક્ષી ચોપડીઓય પણ જોવા મળતી. જેમ કે, મુકેશ કે ગાયે ગાનેં, રફી કે ગાયે ગાનેં, નૂરજહાં કે ગાયે ગાનેં. આવી બધી મુઠ્ઠીમાં પકડીને મુઠ્ઠી પર જરાક પણ જોર આપો તો પળભરમાં કાગળનો સાવ ડુચ્ચો થઇ જાય તેવી આઠ આઠ પાનાંની અને આઠ આઠ આનાની ચોપડીઓમાં આપેલા ગીતોના પાઠ પણ અસંખ્ય ભૂલો ભરેલાં, અધુરાં કે ઉડી ગયેલી શાહીમાં છપાયેલાં રહેતાં, પણ એનો ઉપાડ એટલો મોટો રહેતો કે આવી ચોપડીઓને ફૂટપાથ પર વેચનારા લોકો પણ થોડા વખતમાં પોતાની નાની એવી હાટડીઓના માલિક થઇ જતા કારણ કે રસીયાઓ એમનો અધકચરો તો અધકચરો માલ પણ લઇ જતા. આનો સીધો અર્થ એટલો જ કે લોકોને એની તીવ્ર પ્યાસ રહેતી. એ લોકોને માત્ર ગીતો સાંભળીને જ માણ વળતું નહોતું, એમને તો થિયેટરની બહાર નીકળીને પણ એ ગીતો માત્ર સાંભળવા જ નહોતા, પણ જાતે ગાવાં પણ હતાં અને દોસ્તોની મહેફિલોમાં સંભળાવવા પણ હતાં. અને ગાતાં ગાતાં ક્યારેક મસ્તીમાં આવી જવું હતું, તો પોતાના કોઇ પૂર્વસંધાને ગમગીન પણ થઇ જવું હતું.

આવા દિવસોમાં જ ‘મુકેશ ગીતકોશ’ જેવા ૬૮૦ પૃષ્ઠોના મહાગ્રંથનું બીજ રોપાયું. અને તે પણ સાવ અજાણતામાં જ હરીશ રઘુવંશી જેવા એક લોહાણા વેપારીના પુત્રને હાથે! હરીશભાઈના કુટુંબમાં કોઈ સંગીતના માણસ નહોતા. દાદા તો મોતીના વેપારી હતા. અને પિતા કરાંચીમાં હતા. તેમને દુબઈ સાથે અનાજ-કરિયાણાનું કામકાજ હતું, પણ ભાગલા પછી મુંબઇ આવી ગયા. હરીશભાઈનો જન્મ 1949ની સાલમાં થયેલો. પણ બચપણમાંય સંગીતની કોઇ આબોહવા નહીં. બા-બાપુજીને જૂનાં ગીતો ગમતાં હતાં એટલું જ. પણ બહારથી રેડિયો સાંભળવાના રસીયા હરીશભાઇને લગભગ પાંસઠની સાલથી સોળ વર્ષેની વયે જ મુકેશના ગીતોનો શોખ લાગ્યો. રેડિયો સિલોન પર બહુ ઉત્તમ પ્રકારની રીતે હિંદી ફિલ્મોના જૂનાં ગીતોની રજૂઆત થતી. પણ એમાં આ તરુણ હરીશનું જેટલું ધ્યાન સંગીત, માધુર્ય અને લયમાં, તેટલું જ ધ્યાન શબ્દોમાં પણ રહેતું. એટલે મુકેશના ગીતો સાંભળે, ગણગણે અને નોટબુકમાં ટપકાવે. સાવ મુગ્ધાવસ્થાની આ બીનઉપજાઉ પ્રવૃત્તિ પોતે જુવાન થયા ત્યાં સુધી અને તે પછી પણ વણથંભી જારી રહી અને એક વળગણ બની રહી. આમ લગભગ ત્રણસો જેટલા ગીતો એકઠાં થયાં. વળી આ ગાળામાં જ કાનપુરના હરમંદિરસિંગ ‘હમરાઝે’  ‘હિંદી ફિલ્મ ગીતકોશ’ના બે ભાગ ૧૯૩૧ થી ૧૯૪૦ અને ૧૯૪૧ થી ૧૯૫૦ એમ બહાર પાડ્યા. તેમાં એ બન્ને દશકાની તમામ હિંદી ફિલ્મોની સાલવાર કક્કાવારી સાથે એમાં રજુ થયેલા તમામ ગીતોનો સમાવેશ કર્યો. કોઈ સંસ્થાએ આ દિશામાં કામ કરવાને બદલે એકલા હાથે એ સરદારજીએ (એ વખતે કોમ્પ્યુટર કે ઇ મેલ જેવી કોઇ જ સુવિધા વગર ) આવું ભગીરથ કામ પાર પાડ્યું હતું. આ જોઈને હરીશભાઈને ફિલ્મ સંગીતના પણ, એક બીજા જ ફાંટાના ગણાય એવા ‘મુકેશ ગીતકોશ’ની પરિકલ્પના મનમાં જન્મી. કારણ કે એમની તરુણાવસ્થાથી બધા ગાયકોમાં સૌથી બધુ ચહિતા ગાયક એમને માટે ( બીજા લાખો શ્રોતાઓની જેમ) મુકેશ જ રહ્યા હતા.એ તદ્દન મૌલિક પ્રવૃત્તિમાં તેમના માટે બહુ જલ્દી માત્ર એક શોખની પ્રવૃત્તિ ન રહી પણ એક મિશન બની ગઇ, જેના પરિણામે એમણે તે શરુ કરી તેના ફક્ત વીસ વર્ષમાં જ એટલે કે સાલ ૧૯૮૫ માં તેમના એક દળદાર ગ્રંથ- 680 પાનામાં મોટી સાઇઝના ગ્રંથરૂપે સંગીતરસિયાઓ અને વિશેષ તો મુકેશ રસિયાઓની સામે આવી.

હવે તો એની નવી  અને સંવર્ધિત આવૃત્તિ આવી ગઇ છે, પણ ૧૯૮૫ માં જ્યારે એની પહેલી આવૃત્તિ પ્રગટ થઇ ત્યારે મેં એના વિષે જે લેખ લખેલો એ પણ એના સર્જન વખતે, એને સંપૂર્ણ અણિશુદ્ધ –પર્ફેક્ટ–બનાવવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન એમને થયેલા વિચિત્ર અથવા વિશિષ્ટ અનુભવોનું બયાન આપે છે અને એ આજે પણ અનેક સંદર્ભે સાચું છે. એના થોડા અંશ અહીં મૂકું.

**** **** ****

“તમે જ રાજ કપૂરની વતી સહી કરશો ?”

“કેમ ?” રાજ કપૂરના લેટરપેડ પર રાજકપૂર વતી પત્ર લખતાં લખતાં એમના સેક્રેટરી લિબ્રાએ કહ્યું : “એમાં કંઈ વાંધો ? હું એમનો સેક્રેટરી છું. ”

“તમે મારી લાગણી તો સમજો, પ્લીઝ !” હરીશ રઘુવંશી નજરમાં ભરપૂર આર્જવ ભરીને બોલ્યા : “હું છેક ગુજરાતથી મુકેશજીના નિમિત્તનું એક કામ લઈને આવું છું તે શું આવો બનાવટી પત્ર મેળવવા માટે?   અરે, સાહેબ! મુકેશજીનાં તમામ ગીતો મેં એકઠાં કર્યા છે. એનો શબ્દેશબ્દ મેં ઉતાર્યો છે. એનું હવે લગભગ છસો-સાત સો પાનાનું અધિકૃત પુસ્તક થશે. આવું કામ આજ સુધીમાં કોઈ ગાયક માટે નથી થયું. મારી પાંચ વરસની અખંડ મહેનતના અંતે આ થયું છે. મુકેશનેજી આનાથી વધુ મોટી શ્રદ્ધાંજલિ કઈ હોઈ શકે ? હું મુકેશજીનો ચાહક છું. રાજસાહેબ વારંવાર કહે છે કે મુકેશ મારો આત્મા હતો. તો એ સગાઇએ  પણ અમારી વચ્ચે આ આત્મીયતા ઉભી થઈ ગણાય. અને તોય તમે મને એમની મુલાકાત કરાવતા નથી!  વારંવાર વિનંતી કરું છું, ધક્કા ખાઉ છું. છતાં ફક્ત એક મિનિટ વાત કરવાની તક આપતા નથી- અરે,એનો પણ વાંધો નથી. પણ સાહેબ, તેમની પોતાની અસલી સહીવાળો શુભેચ્છાનો પત્ર તો મેળવી આપો ! મારે એ છાપવો છે. અરે, પત્ર ભલે તમે ડ્રાફ્ટ કરી આપો. પણ તેની નીચે રાજ કપૂરની અસલ-અધિકૃત સહી તો કરાવી આપો ! એટલુંય નહીં કરો ?”

“સોરી.” લિબ્રા પથ્થરવત નિશ્ચલ ચહેરે બોલ્યા : “રાજસાહેબ આવા પત્રોમાં સહી કરતા નથી. આઈ એમ હેલ્પલેસ.”

“મુકેશજી રાજ કપૂરના પ્લેબૅક સિંગર હતા.” હરીશ રઘુવંશી બોલ્યા : “ પણ તમે એમના પ્લેબૅક લેટર-રાઈટર લાગો છો.” બોલતાં બોલતાં અકળામણના પૂરમાં ગુસ્સો પણ વહી આવ્યો. એ તરત જ ઊભા થઈ ગયા.

હરીશ રઘુવંશી આ વાત મને કરતા હતા ત્યારે મને થયું કે કોઈએ ફિલ્મ ‘મતલબી દુનિયા’નું મુકેશનું જ ગીત ‘સબ પ્યારકી બાતેં કરતે હૈ, પર કરના આતા પ્યાર નહીં, હૈ મતલબ કી દુનિયા સારી,યહાં કોઈ કિસીકા યાર નહીં

” એમના જ  ગીતકોશના છાપેલા ફર્મામાંથી કાઢીને બતાવવાની જરૂર હતી.

   **** **** ****

આર.કે. સ્ટુડિયોમાંથી નીકળીને રઘુવંશી નેપિયન સી રોડ પરના જ્યોતિ બિલ્ડિંગમાં મુકેશના ઘેર જ ગયા. પણ ત્યાં મુશ્કેલી ના પડી. પ્રવેશ તો મળી જ ગયો. બાથરૂમમાં કોઈ ગીતો ગાતું હતું. ધ્યાનથી સાંભળ્યું તો કિશોરકુમારનું કોઈ ગીત હતું. અવાજ કદાચ મુકેશના પુત્રનો હતો. હરીશ રઘુવંશીને આ વૈચિત્ર્ય પર મનોમન હસવું આવી ગયું.

“તમે મોકલેલો પપ્પાનો ફોટોગ્રાફ મને મળી ગયો હતો.” મુકેશના પુત્ર નીતિને બહાર આવીને કહ્યું : “પણ પહોંચ મોકલવાની રહી ગઈ.” ચહેરા પર જરા પણ દિલગીરીનો ભાવ આવવા દીધા વગર એમણે આગળ કહ્યું : “ખેર, પણ તમે કરવા શું માગો છો ?”

“એક પુસ્તકના રૂપમાં મુકેશજીનાં બધાં જ ગીતોનો સંગ્રહ આપવા માગું છું! પંદરેક વર્ષથી મથું છું, પણ હવે કામ પૂરું થવા આવ્યું છે. બસ, કેટલાંક રેર ગીતોની ટેક્સ્ટ હજુ ખૂટે છે. બીજે ક્યાંથી મળે ? તમારી પાસેથી જ નીકળશે. એટલે એ લખી લેવા જ આવ્યો છું.”

“અમારી પાસે એવો કાંઈ સંગ્રહ-બંગ્રહ નથી. સોરી. પણ…” પછી પરીક્ષા લેતા હોય એવી તીણી નજરે પૂછ્યું: “પપ્પાના કુલ કેટલાં ગીતો કુલ હશે તેમ તમે માનો છો ?”

“અગિયારસોથી વધારે નહીં હોય…”

“ખોટું” નીતીને કહ્યું : “પપ્પાનાં બે-અઢી હજાર ગીતો તો હશે જ.”

“તમારી પાસે કંઈ જ સંગ્રહ નથી ને છતાં તમે કહો છો, જેને અંદાજ કહેવાય.” રઘુવંશી બોલ્યા :” પણ હું દિવસ-રાતની મહેનતના અંતે સંગ્રહ કરીને બોલું છું, જે હકીકત કહેવાય.” પછી જરા કટાક્ષભર્યું મરકીને બોલ્યા : “તમને એમનું સ્મરણ છે. મને એમનું રટણ છે. હું…” એ જરા અટક્યા, અટક્યા અને બોલ્યા : “ હું તો બાથરૂમમાં પણ એમનાં જ ગીતો ગણગણતો હતો.”

પછી વધારે વાત શી કરવાની હોય ? ઔપચારિક શુભેચ્છાપત્ર લઈને હરીશ રઘુવંશી ઊભા થઈ ગયા.

**** **** ****

પણ સારા અનુભવો પણ થયા  જેમ કે ..

એક વાર ‘સ્ક્રીન’ વાંચતાં હરીશ રઘુવંશીને ખબર પડી કે મુકેશના નાના ભાઈ પરમેશ્વરીદાસ માથુર દિલ્હીમાં રહે છે. ક્યાં ? શું કરે છે ? સંપર્કસૂત્ર ? કંઈ જ ખબર નહોતી, છતાંય આટલી વાતની માહિતીના આધારે રઘુવંશી દિલ્હી ગયા. ટેલિફોન ડિરેક્ટરીનાં થોથાં ઉથલાવ્યાં. પણ પી.ડી. માથુર તો તેમાં ડઝનબંધ પથરાયેલા હતા. એમાં ફોન કરવો કોને ? વિમાસણમાં પડવાનો વૈભવ ના પોસાય. એટલે એક પછી એક પી.ડી. માથુર માટે ફોનનું ડાયલ ફેરવવા માંડ્યા. ટ્રાયલ એન્ડ એરર… અંતે એક ભલો માણસ સામે છેડેથી બોલ્યો, ‘ હા,હું જ મુકેશનો ભાઈ છું – આવો, આ સરનામે આવો’.

મુકેશની જ ગરવાઈના બીજા નમૂના જેવા એના નાનાભાઈ પરમેશ્વરીદાસ પચાસેક વરસની વયના નીકળ્યા. કોઈ સરકારી કચેરીમાં સારા હોદ્દે હતા. એમણે બહુ પ્રેમથી આદર-આવકાર આપીને હરીશભાઇને આગ્રહ કરીને જમાડ્યા. મુકેશનાં બે-ત્રણ ગીતો ગાયાં, મુકેશના કુટુંબના બે-ચાર બહુ વિરલ કહેવાય તેવા ફોટા પણ આપ્યા. અરે, આખી વંશાવળીની વિગતો પણ આપી.

મુકેશ

“તમને આ લગની ક્યાંથી લાગી ?” એમણે હરીશભાઇને પૂછ્યું : “સંગીતકાર છો ?”

“ના, ના. સંગીતકાર નથી.” રઘુવંશી બોલ્યા : “ પણ તમે કાનપુરના હરમંદિરસિંગને ઓળખો છો ?

“હા” પરમેશ્વરીદાસ બોલ્યા : “પણ એનો તમારી વાત સાથે શો સંબંધ ? એ તો ઉત્તર પ્રદેશના કાનપુર રહે છે ને !”

“હા, પણ મારી વાત સાથે એમને સંબંધ છે. ૧૯૭૯માં હિંદી પાક્ષિક ’માધુરી’માં કાનપુરના હરમંદિર સીંઘ ‘હમરાઝ’નો એક પત્ર વાંચવા મળ્યો. હમરાઝ ૧૯૫૧થી ૧૯૬૦ દરમ્યાનની હિન્દી ફિલ્મોનાં તમામ ગીતો વિશેની માહિતી એક ગીતકોશ રૂપે બહાર પાડનાર હતા એ વિષે તેમનો પત્ર એમાં છપાયો હતો. બસ, એ વાંચીને મને મુકેશ ગીતકોશનો વિચાર સ્ફુર્યો. ‘હમરાઝ’ સાહેબ જો બધી જ ફિલ્મોનાં ગીતો વિશે માહિતી એકત્રિત કરી શકતા હોય તો શું હું માત્ર મુકેશજીનાં ગીતો એકઠાં ન કરી શકું? મને પહેલાં  તો આ કામ સહેલું લાગ્યું પણ પછી મને મારી મુશ્કેલીઓનો અંદાજ આવ્યો, અને તે એ કે મારા ગીતકોશમાં હું મુકેશજીના ગીતોને સંપૂર્ણ શબ્દોમાં રજૂ કરવા માગતો હતો. એટલે કે માત્ર તે ગીત વિશેની માહિતી જ નહિ, પણ ગીતના શબ્દો પણ મારે મેળવવાના રહેતા હતા. ‘હમરાઝ’જીનો ગીતકોશ ખંડ – 3 ૧૯૮૦માં પ્રગટ થયો. પણ તેમાંથી મુકેશનાં માત્ર ૧૫૦ જેટલાં જ ગીતોની પ્રથમ પંક્તિની માહિતી મળી શકી, કેમ કે ૧૯૫૧ થી ૧૯૬૦ના ગાળામાં તેમના ગીતો ઓછાં હતાં. પણ એથી હું નિરાશ ન થયો. ઉલટાનું મને એમ થયું કે  મારી પાસે જે છે તેનાથી જ હું શરૂઆત કેમ ન કરું?. એટલે મારી ગીતો ટપકાવેલી નોટબુક્સ કાઢી. તો એમાં જોયું તો ત્રણસો જેટલાં ગીતો તો એકઠાં થયેલાં હતાં જ.” હરીશભાઈ બોલ્યા : “એટલે હરમંદિરસિંગને પત્ર લખ્યો. એમણે પૂરા સહકારની ખાતરી આપી અને હું એનું પ્રાથમિક કામ કરવા બેઠો. આ ૧૯૮૦ની સાલની વાત હશે.”

“પણ અત્યારે તો ચોરાસીની સાલ થઈ. ચાર વરસ લાગ્યાં ?”

“હા.” રઘુવંશીએ કહ્યું : “એની પણ કહાણી છે. ક્યારેક કહીશ.”

વાતો પૂરી કર્યા પછી પરમેશ્વરીદાસ રઘુવંશીની બ્રીફકેઈસ ઊંચકી છેક રિક્ષા–સ્ટેન્ડ સુધી આવીને મૂકી ગયા.રઘુવંશીનું હૃદય આભારના ભાવથી ભરાઈ ગયું. ખારા રણમાં મીઠી વીરડી નીકળી ખરી !

પણ દિલ્હીથી પાછા ફરતાં હરીશ રઘુવંશીના મનમાં પાછલાં ચાર-પાંચ વરસની કથની અને પ્રસંગો તરવરી રહ્યાં.

કેવા કેવા અનુભવો થયા હતા ?


(આવતા અઠવાડીયે સંપૂર્ણ)


લેખકસંપર્ક
રજનીકુમાર પંડ્યા.,
બી-૩/જી એફ-૧૧, આકાંક્ષા ફ્લેટ્સ, જયમાલા ચોક,મણિનગર-ઇસનપુર રૉડ,અમદાવાદ-૩૮૦૦૫૦
મો. +91 95580 62711 ( વ્હૉટ્સએપ) / લેન્ડલાઇન- +91 79-25323711/ ઇ મેલ: rajnikumarp@gmail.com

Author: Web Gurjari

7 thoughts on “મુકેશ ગીતકોશ: પરમ લગની, પ્રીતિ અને પુરુષાર્થનું પકવ ફળ… (ભાગ-૧)

  1. ખાટા મિઠ્ઠા અનુભવો !
    દિગ્ગજ ના વારસો કેમ દિગ્ગજ નથી હોતા તેની આછી પાતળી ઝાંખી પણ થઈ …..

  2. Persons like Hamraz and Raghuvanshi have worked regoursley,kudos to both of them.Its unfortunate that NitinMukesh and even R.K.didnot responded.
    Alas it’s selfish industry.

  3. કોઈ પણ મોટી વ્યક્તિ (પૈસાદાર, અભિનેતા,લેખક કે ઉદ્યોગપતિ)ના તમે આંશિક હોવ ને તેને રૂબરૂ મળો ત્યારે મોટેભાગે હતોત્સહિત થઈ જવાય છે.આવતા અઠવાડિયાનો ઇન્તજાર.

  4. હરીશભાઇના સંઘર્ષનું આવી રસાળ બાનીમાં આલેખન રજનીકુમાર જ કરી શકે.
    અફકોર્સ, આવતા હપ્તાનો ઇંતજાર રહેશે.
    -સલિલ

  5. શ્રી રજનીભાઇ ભાઈની સૈલી, બસ વાત પૂરી. ઘણું જાણવા મળ્યું હરીશભાઇ ની મેહનત વિષે. હવે તો આવતા અઠવાડીયાની રાહ જોવાની જ રહી.

  6. હરીશભાઈ નો આ વિષે નો સંઘર્ષ, આપના શબ્દો માં વાંચવા માટે, આવતા અંક ની વાટ જોઈએ છીએ. બલવીરસિંહ જાડેજા

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *