પગદંડીનો પંથી : કેફિયત

પુરુષોતમ મેવાડા

શરૂઆત અમેરિકાના એક કવિની થોડી પંક્તિઓથી કરું છું, કારણ કે એમાં મારા જીવનનો સારાંશ આવી જાય છે. અને મારી આ વાતોનું નામ, ‘પગદંડીનો પંથી’ કેમ રાખ્યું છે તે પણ સમજાઈ જશે.

Be the best of whatever you are,
We cannot be captains; we’ve got to be crew.
There is something for all of us here.

There is big work to do,
And there is lesser to do
And the task we must do is near.

If you cannot be highway,
Then just be the trail,
If you cannot be the Sun,
Be a star!

It is not by size that you win or fail–
Be the best of whatever you are.

Douglas Malloch, an American Poet

વર્ષોના અનુભવ પછી દરેક વ્યક્તિના જીવનમાં દુનિયાને કહેવા લાયક કંઈક તો બની જ ગયું હોય છે. કંઈક નવું કરીને જાણીતા થયેલા લોકોની વાતો જાહેરમાં ચર્ચાનો વિષય બની જાય છે, કે પછી લોકોને તેમાંથી કંઈક શીખવાનું મળે છે, આમ-જનસમુદાયને તેમાંથી પ્રેરણા મળે છે. પણ એવી કોઈ વ્યક્તિની કક્ષામાં હું આવી શકું તેમ નથી જ, એ કહી દઉં!

છતાંયે, મારું જીવન અનેક રીતે અનન્ય કહી શકાય એમ વ્યતીત થયું છે. જો કે આમ કરીને મારી આત્મકથા લખવાનો, કે મારા જીવનનાં બધાં જ પાસાંને આપ સૌની સમક્ષ મૂકવાનો મારો કોઈ ઇરાદો નથી. એક નામાંકિત નહીં એવા અજાણ્યા સર્જન તરીકેના, અને એક સીધા સાદા માનવી બનીને રહેવાની તમન્નાથી જે કંઈ અનુભવો મને થયા, માત્ર તે લખવા જ હું પ્રેરાયો છું. મારો એવો કોઈ દાવો નથી, કે જીવનમાં મેં કોઈ ભૂલો નથી કરી. જાણે-અજાણ્યે, ન થવાં જોઈએ એવાં અનેક કર્મો થતાં રહ્યાં છે, એ હું કબૂલ કરું છું.

આમાંની ઘણી વાતો કોઈને આજના આધુનિક અને સ્પર્ધાત્મક જમાનાને અનુરૂપ ન પણ લાગે. મારા જીવનની શરૂઆતના સમયમાં મને જેમના તરફથી સંસ્કારસિંચન મળેલું, તેમાંના મોટાભાગના લોકો ગાંધીવાદી કુટુંબીજનો અને મિત્રો હતા. શાળા અને કૉલેજના સમયે પણ મને એવા જ સહૃદયી, માતા-પિતા સમાન ગુરુજનો અને મિત્રો મળ્યા છે. તેમની ઘણી બધી ટેવો-કુટેવો સહજપણે મારામાં આવી ગઈ છે. ફળસ્વરૂપ એક પચરંગી વ્યક્તિત્વની સાથે-સાથે નિઃસ્વાર્થપણું, સેવાભાવના અને અનુકંપા અનુભવતું હૃદય પણ મને મળ્યાં. જો કે આને કારણે મારે ઘણું સહન કરવાનો વખત પણ આવ્યો, અને ચાલ્યો ગયો. પ્રભુકૃપાના પરચા વખતોવખત મળતા રહ્યા અને મારી શ્રદ્ધાનો વિકાસ થયો, અને એક નિજાનંદી એવી આગવી અને નવી કેડી બનાવીને જીવનસફર ખેડવાનું સદ્ભાગ્ય મને પ્રાપ્ત થયું.

આ બધું આપ વાંચશો ત્યારે આપને કશુંક મેળવ્યાનો અનુભવ થાય, અને પોતાનું જીવન પોતાની રીતે, કોઈની પણ શેહ-શરમ રાખ્યા વગર જીવી શકાય છે એ પ્રતીતિ થાય, તો મારો આ પ્રયત્ન સફળ સમજીશ, બાકી હું મારી જાતને તો મારી રીતે સફળ માનું જ છું.

यत कर्म कुर्वतोड्स्य स्यात परितोषड्न्तरात्मनः
तत प्रयत्रेन कुर्वित विपरितं तु वर्जयेत.

                                                         –मनुस्मृति

अर्थात-

“અંતરાત્મા જે કામથી પરિતોષ (આનંદ) અનુભવે તે કામ અવશ્ય કરવું અને એથી વિપરીત, જે કરતાં મન ખેદ અનુભવે તેનો ત્યાગ કરવો.”

મારા અંગત સગાં, મિત્રો, સહપાઠીઓ કે અન્ય સહકાર્યકર્તાઓને અહીં મૂકેલા પ્રસંગો જાણીતા લાગે, ડૉ. પરેશ સહિતની અહીં વર્ણવેલી વ્યક્તિઓ તેમને પરિચિત લાગે એ બનવાનું! આ વાતો મારા અનુભવો પર આધારિત હોવાને કારણે સંભવ છે કે ક્યાંક કોઈને દુઃખ પહોંચે. પરંતુ એક સ્પષ્ટતા કરી દઉં, કે અહીં રજૂ થયેલાં કિસ્સા અને વ્યક્તિઓને કોઈ જ જીવંત કે મૃત વ્યક્તિ સાથે સંબંધ નથી.

મારા લેખોને અહીં મેં બે ભાગમાં વહેંચ્યા છે. પહેલા ભાગમાં ડૉક્ટર તરીકેની કારકિર્દી દરમ્યાન મને થયેલા અનુભવો અને મારી જાણમાં આવેલા અન્ય ડૉક્ટરોના કેટલાક કિસ્સાને ડૉ. પરેશ નામના એક કાલ્પનિક પાત્રના સહારે રજૂ કર્યા છે. ઘટનાને યોગ્ય રીતે રજૂ કરવા માટે મેં યાદશક્તિ ઉપરાંત જરૂર જણાય ત્યાં કલ્પનાની સહાય પણ લીધી છે.

બીજા ભાગના લેખોમાં મેં, તબીબી વિજ્ઞાનને હું જે રીતે સમજ્યો છું તેના પર આધારિત આમ જનતાને ઉપયોગી બને એવી કેટલીક આવશ્યક માહિતી આપી છે.

આ સઘળા લખાણના ‘કૉપીરાઈટ’ મારા પોતાના છે. કોઈએ પણ કોઈપણ પ્રકારે તેનો મારી લેખિત પરવાનગી વગર ઉપયોગ કરવો નહીં. હા, તમારા અંગત વ્યક્તિઓને જરૂરથી વંચાવી શકશો.

આવો, પધારો અને વાંચો! અસ્તુ!


ડૉ. પુરુષોતમ મેવાડાનો સંપર્ક mevadapa@gmail.com વીજાણુ સરનામે થઈ શકે છે

Author: Web Gurjari

2 thoughts on “પગદંડીનો પંથી : કેફિયત

  1. સરસ શરૂઆત. એક બીજી અંગ્રેજી કવિતા ….

    It is not growing like a tree
    In bulk, doth make man better be;
    Or standing long an oak, three hundred year,
    To fall a log at last, dry, bald, and sere:
    A lily of a day
    Is fairer far in May,
    Although it fall and die that night—
    It was the plant and flower of Light.
    In small proportions we just beauties see;
    And in short measures life may perfect be.
    – Ben Johnson

    1. માનનીય સુરેશભાઈ, તમે જે Ben Johnson ની કવિતા મૂકી છે તે ખૂબ જ સરસ, યોગ્ય જ છે.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *