હુસ્ન પહાડી કા – ૨૨ – રાજકુમાર સચિન દેવ વર્મન – અસરમાં એકબીજાથી સાવ વિપરીત પહાડી ગીતો

– ભગવાન થાવરાણી

સંતાપ   સૌ   ઘડીકમાં    વરાળ   થઈ   જશે
બસ  ગણગણો  પહાડી  એટલી  જ  વાર  છે ..

અગાઉ આપણે ઉલ્લેખી ગયા કે પહાડી રાગ પર આધારિત, બહુ લોકપ્રિય નહીં પરંતુ સાવ જ વિલક્ષણ ગીતોની આ લેખમાળામાં કેટલાક સંગીતકારો એવા છે જેમની બધી તો શું, ચુનંદી અદ્ભુત રચનાઓને પણ એક હપ્તામાં ન્યાય આપી શકાય નહીં. આવા પહાડી-પુત્રોમાંથી આપણે અત્યાર સુધી ખૈયામ, રવિ અને નૌશાદ સાહેબ ( ગત હપ્તો ) ને  બબ્બે વાર ન્યાય આપવાનો પ્રયત્ન કરી ચુક્યા છીએ. આજે આપણે સંગીતના ( અને ત્રિપુરા રાજ્યના ) રાજકુમાર સચિન દેવ વર્મન ઉર્ફે બર્મનદાદાને બીજી અને આખરી વાર લઈને વિદાય આપીએ. એમને આ પહેલાં મણકા ક્રમાંક – ૬ તા. ૧૮ મે ૨૯૧૯ માં લીધેલા, જેમાં એમની બે બંદિશો  ‘તુમ ન જાને કિસ જહાં મેં ખો ગએ‘ ( સઝા ) અને  ‘આજ કી રાત પિયા દિલ ના તોડો‘ ( બાઝી ) વિષે વિગતે વાત કરેલી.

આપણે જેમને પૂજીએ છીએ એવા ગણ્યા-ગાંઠ્યા લાડકા સંગીત-રત્નોમાંના એક એટલે બર્મન દાદા. એ એમની આખરી ફિલ્મ સુધી કટાયા નહોતા. એટલા જ તરોતાજા, એટલા જ ફૂલગુલાબી, એટલા જ રંગીન જેટલા પ્રારંભે હતા. કદાચ એટલે જ, આ લેખમાળામાં શ્વેત-શ્યામ ગીતોનું બાહુલ્ય હોવા છતાં આજના બન્ને પહાડી ગીતો રંગીન છે ! બર્મન બન્ને યુગના બાદશાહ હતા. એમની કારકિર્દીના અસ્તાચળની કેટલીક ફિલ્મોના નામ જુઓ – અભિમાન, જુગ્નુ, છુપા રુસ્તમ, પ્રેમનગર, ચુપકે-ચુપકે, મિલી અને બારુદ. આ બધી ફિલ્મો સંગીતની દ્રષ્ટિએ સફળ ફિલ્મો હતી. અગાઉના મણકામાં લીધેલા બન્ને ગીતો જેમ પહાડીમાં હોવા છતાં અસરમાં એકબીજાથી સાવ વિપરીત હતાં એવું જ આશરે દોઢ દાયકા પછી રચાયેલા આજના બન્ને ગીતોનું છે. આ બન્ને ફિલ્મો નવકેતન (દેવ આનંદ) પ્રોડક્શનની છે અને બન્નેનું નિર્દેશન વિજય આનંદનું છે, જે કાબેલ સર્જક જ નહીં, ગીતોના ચિત્રીકરણના માહેર પણ હતા.

પરંતુ એ બે ગીતો પહેલાં દાદાના એક અન્ય સીમાચિહ્ન-રુપ પહાડી ગીતની વાત કરવી આવશ્યક છે. ‘ સઝા ‘ અને ‘ બાઝી’ની જેમ ૧૯૫૧માં આવેલી ફિલ્મ ‘ નૌજવાન’નું આ લતા-ગીત, એ પછી કેટલાક સંગીતકારોની રચનાઓ માટે  ‘પ્રેરણા-સ્રોત’ બન્યું. સાહિર રચિત એ ગીત  ‘ ઠંડી હવાએ’ થી આપણે સુપરિચિત છીએ :

આ ગીત પરથી પ્રેરણા લઈ પછીથી રોશન  (તેરા દિલ કહાં હૈ – ચાંદની ચોક – આશા ભોંસલે અને રહેં ન રહેં હમ – મમતા – લતા/ રફી ), મદન મોહન (યહી હૈ તમન્ના તેરે ઘરકે સામને – આપકી પરછાઇયાં – રફી) અને એમના જ સુપુત્ર રાહુલદેવ બર્મન (સાગર કિનારે દિલ યે પુકારે – સાગર – લતા/ કિશોર ) વગેરે ઉપરાંત પણ કેટલાક સંગીતકારોએ પોતાના ગીતો રચ્યા. અમેરિકન સર્જક રોન ગુડવીનની આ રચના જુઓ :

અને નીચેના બે તમિલ અને મલયાલમ ગીતો તો આ અમર ગીતની ઊભી નકલ જ છે :

અંતે તો એટલું જ કે દરેક પ્રેરણા-સ્રોતની પણ અન્ય કોઈક પ્રેરણામૂર્તિ હોય છે. છેવટે આનંદ તો આપણા ભાવકોનો જ ને !

આજના પ્રથમ ગીતની ફિલ્મ  ‘ગાઈડ’ (૧૯૬૫)નું હિંદી સંસ્કરણ પ્રદર્શિત થયું એ પહેલાં મોટા ભાગના એ જ કલાકારોને ચમકાવતી અંગ્રેજી  ‘ગાઈડ’ આવી ચુકી હતી. સ્વાભાવિક રીતે એ સંસ્કરણ ગીતો-વિહોણું હતું. હિંદી ફિલ્મમાં મન્ના ડેની એક ટુંકી રામધૂન અને સ્વયં બર્મનદાદાએ ગાયેલા નાનકડા ‘ રામા મેઘ દે ‘ સિવાય કુલ આઠ મુખ્ય ગીતો હતા. બધાય બેનમૂન અને ભારોભાર ગુણવત્તા – સભર ! આપણું આજનું પહાડી ગીત પણ દાદાનું ગાયેલું, પણ એમની ગાયકીની વિશિષ્ટ અને અનુપમ લઢણના કારણે માત્ર ચુનંદા ભાવકોમાં જ પ્રશસ્તિ પામેલું. ફિલ્મના ટાઈટલ્સ દરમિયાન જ, આપણે જેને  ‘ આકાશવાણી ‘ કહેતા આવ્યા છીએ એ સ્વરૂપે આવે છે અને દર્શકોને પછી તુર્ત જ ફ્લેશબેકરુપે ફિલ્મની મુખ્ય કથા તરફ દોરી જાય છે. ગીતના શૈલેન્દ્ર લિખિત શબ્દો :

वहाँ कौन है तेरा, मुसाफ़िर, जाएगा कहाँ
दम ले ले घड़ी भर, ये छैयाँ, पाएगा कहाँ

बीत गए दिन, प्यार के पलछिन, सपना बनी वो रातें
भूल गए वो, तू भी भुला दे, प्यार  की  वो मुलाक़ातें
सब दूर  अंधेरा, मुसाफ़िर, जाएगा  कहाँ..

कोई  भी  तेरी,  राह  न देखे, नैन  बिछाए  न कोई
दर्द से तेरे, कोई ना तड़पा, आँख किसी की न रोई
कहे किसको तू मेरा, मुसाफ़िर, जाएगा कहाँ ..

तूने  तो  सबको, राह  दिखाई, तू  अपनी  मंज़िल  क्युं  भूला
सुलझा के राजा, औरों की उलझन, क्यों कच्चे धागे में झूला
क्यों नाचे सपेरा, मुसाफ़िर, जाएगा कहाँ ..

कहते हैं  ज्ञानी, दुनिया  है  फ़ानी, पानी पे  लिक्खी लिखाई
है  सबकी  देखी, है सबकी  जानी, हाथ  किसी  के  न आई
कुछ तेरा ना मेरा, मुसाफ़िर, जाएगा कहाँ ….

એકતારાના હલકા ધ્વનિ અને દાદરા તાલના સથવારે  ‘ એ ગામમાં તારું હવે કોણ છે ‘ શબ્દો સાથે નાયક દેવ આનંદ જેલમાંથી છૂટતો દેખાય છે. આપણે હમેશા જોતા આવ્યા છીએ ભલા નાયકો, પણ અહીં એ નિર્દોષ નથી. લેખક આર.કે.નારાયણે એને આપણા જેવો એટલે કે દરેક પ્રકારની અચ્છાઈઓ અને બુરાઈઓના સંગમ તરીકે ચીતર્યો છે. દોરાહા આગળ એ ઘડીક કિંકર્તવ્યવિમૂઢ થંભે છે:

અહીંથી જવાય ક્ષણ તરફ, અહીંથી સદી તરફ
અહીંથી જવાય રણ તરફ, અહીંથી નદી તરફ ..

સિતાર અને બાંસુરીના અંતરાલ બાદ પ્રથમ અંતરો.  ‘ બધું જ વીતી ગયું. એ રંગીન રાત્રિઓ હવે તો સપનું. તને તારા પોતીકાં જ ભૂલી ગયાં. તું શીદને એમને સ્મરે ? ‘ નાયક બન્ને દિશાઓને નજરોથી નાણે છે અને થોડીક કશમકશ પછી એક્કામાં સવાર થાય છે. રસ્તામાં એક ઝાડ નીચે પોરો ખાધા પછી કોઈક અજાણ્યા ગામે પહોંચે છે.

હવે અંતરાલમાં સિતાર સાથે સોલો વાયલીન.  ‘ કોઈ તારી રાહ જોતું નથી. તું મરે કે જીવે એની હવે કોઈને તમા નથી. તારા માટે કોઈ નજરો પાથરીને બેઠું નથી. તારું દર્દ પિછાણી કોઈ વલવલ્યું નથી. કોઈ આંખ તારા ખાતર રડતી નથી. ‘ નાયક વિચારમગ્ન કદાચ, આ શેર સંભારતો હશે :

અગર જો લૌટ ભી આયા તો કિસસે પૂછુંગા
યહીં કહીં  મેરા  રિશ્તા  કિસી મકાન સે થા ..

કઈ દિશામાં જવું એની વિમાસણમાં દોડતા-હાંફતા નાયકનું પોટલું ખુલી જાય છે અને એમાંથી જૂની તસવીરો, જૂની સ્મૃતિઓ રસ્તા પર વેરાઈ પડે છે. એ ભૂતકાળને તાકતો રહે છે.

અંતરાની પંક્તિઓને તોડીને વચ્ચે વાંસળીના સુરો ભરી દાદાએ ગીતની નજાકત ઔર નિખારી છે.  ‘ કોઈ ભી તેરી ‘ પછી વાંસળી, ‘ રાહ ના દેખે ‘ અને ફરી વાંસળી અને  ‘ નૈન બિછાએ ન કોઈ ‘ માં  ‘ કોઈ ‘ ને ખેંચીને કરાતું દીર્ઘ-ગાન, ફરી બીજી પંક્તિનું પણ એવું જ સુરીલું વિભાજન અને  ‘ આંખ કિસીકી ન રોઈ ‘ નું બે વાર ગાન કર્યા પછી નીચે ઉતરી,  ‘ કહે કિસકો તું મેરા ‘ વખતે તાાલનું સ્તંભન અને વાંસળી દ્વારા એ પંક્તિના પ્રત્યુત્તર-સમ હરકત અને હળવે રહીને તાલનો પુન:પ્રવેશ ! મરહબા ! મરહબા !

નાયક જિંદગી જેટલા પ્રલંબ દેખાતા પુલ પરથી પસાર થતો દેખાય છે. એ ખેતરમાં મજૂરી કરી પેટિયું રળતો દેખાય છે. હવેના અંતરાલમાં સિતાર સંગે દાદાનો આલાપ.  ‘ તેં જ લોકોને રસ્તો દેખાડ્યો અને તું જ પોતાનું ગંતવ્ય ભૂલી બેઠો ? ‘ ગુજરાતીના એક ગુમનામ કવિ કહે છે તેમ :

હાથ પકડીને  કરાવ્યો પાર રસ્તો  કંઈકને
લો હવે પોતે અમે લાચાર રસ્તા-વચ ઊભા ..

અહીં ગીત પ્રબોધનાર આ  ‘ ત્રીજી વ્યક્તિ ‘ જાણે નાયકને બાળકની જેમ પુચકારતી હોય એમ એને  ‘રાજા ‘ થી સંબોધિત કરે છે દુલારથી, અને દાદા એમાં વધુ ખૂબસૂરતી ત્યારે ઉમેરે છે જ્યારે  ‘ સુલઝાકે રાજા ‘ ગાયા પછી એમનું ખરજદાર હાસ્ય જોડાય છે ! સંવેદનશીલ ભાવક જાણે છે કે એ હાસ્યમાં ઉપહાસ નહીં, હમદર્દી છે.  ‘ દીકરા, બીજાની ગૂંચ ઉકેલીને તું પોતે જ કાચા તાંતણે ભેરવાઈ ગયો ? ‘. વળી આ પછી કવિરાજ શૈલેન્દ્રએ જે પંક્તિ ઉમેરી છે એના પર તો જાવેદ અખ્તર પણ ફિદા છે !  એમના કહેવા પ્રમાણે શૈલેન્દ્ર એક વીરલ પ્રતિભા અને એમના સમકાલીનો (જાવેદ સહિત !) કરતાં ક્યાંય ચડિયાતા હતા. માત્ર એ જ કહી શકે, ‘કયું નાચે સપેરા ?’ સપેરા-મદારીએ તો પોતાને આધીન સર્પોને નચાવવાના હોય, એણે પોતે જ નાચવું પડે ? ક્યા બાત !

સમગ્ર ગીત દરમિયાન નિરંતર નાયકની ભટકન, એની ભાગદોડ ( સુખ શોધવા, ઠરીઠામ થવા કાજે ) દેખાડાઈ છે. એ પોતાનું ( અથવા ભૂતકાળના ભારનું ! ) પોટલું ઉઠાવી અહીં-તહીં દોડ્યા કરે છે. હવે અંતરાલમાં, દાદાના કંઠે ગવાયેલી આલાપી પંક્તિ  ‘ હો મુસાફિર તુ જાએગા કહાં ‘ બાંસુરી સાથે જોડાઈને ગીતમાં જાણે ચોથું પરિમાણ ઉમેરે છે. નાયક જાણે સાચો રસ્તો શોધતો હોય તેમ પદયાત્રિક સાધુઓના ટોળા પાછળ દોરવાય છે.  ‘ જાણકારો કહે છે, દુનિયા ક્ષણભંગૂર છે, જાણે પાણી પરના અક્ષર. બધાએ એને જોઈ, બધાએ એને સમજવાનો પ્રયત્ન કર્યો પણ કોઈની પકડમાં ક્યારેય ન આવી.

મારી પાછળ મારી હસ્તી  એ રીતે વિસરાઇ ગઈ
આંગળી જળમાંથી નીકળી ને જગા પૂરાઈ ગઈ ..

ગીતના અંતે નાયક એક મંદિરના ઓટલે ( અંતિમ ) આશ્રય પામે છે અને ગામલોકો એને સંત માની બેસે છે.

ગુનગુનાતા જા રહા થા એક ફકીર
ધૂપ  રહતી હૈ  ન  સાયા  દેર તક ..

એકતારાના એકધારા સુરો સાથે અને ક્ષિતિજે વિલીન થતા સૂરજ સાથે ગીત વિરામ પામે છે.

‘ગાઈડ’ એ ગાથા છે જે રાજુ ગાઈડની જિંદગીના અલગ-અલગ તબક્કાઓ – સામાન્ય ગાઈડ, સ્વાર્થી પ્રેમી, અને છેવટે પરાણે બનાવાયેલો સંતપુરુષ – માંથી પસાર થઈ, એના મૃત્યુ સાથે પૂરી થાય છે. અગાઉ કહ્યું તેમ, ફિલ્મનું સંગીત- પાર્શ્વ સંગીત સહિત – દરેક રીતે સીમાચિહ્ન સ્વરૂપ છે.

બર્મન દાદાના આ ગીતનું બંગાળી સંસ્કરણ પણ છે, એમણે જ ગાયેલું :

આવા મનભાવન હિંદી ગીતોનો અસલ સ્રોત પામીએ ત્યારે ગંગાથી ગંગોત્રી પહોંચ્યાની અનુભૂતિ થાય અને એથીય આગળ, જ્યારે એ અસલ ગીતની મૂળ પ્રેરણા લગી જઈએ ત્યારે ગંગોત્રીથી ગૌમુખ પહોંચ્યાની લાગણી થાય !

આજનું બીજું પહાડી ગીત ૧૯૬૭ ની ફિલ્મ  ‘ જ્વેલ થીફ ‘માંથી. હજુ પણ દાદા સર્વથા પ્રસ્તૂત હતા. હા, ફિલ્મના આ ગીત  ‘ દિલ પુકારે આ રે આરે આરે ‘ અને અન્ય એક એટલા જ હૃદયસ્પર્શી પહાડી ગીત  ‘ રુલાકે ગયા સપના મેરા ‘ માં દાદાના અસલી મિજાજનો સ્પર્શ હતો, જ્યારે ફિલ્મના અન્ય લોકપ્રિય ગીતો પર રાહુલદેવ બર્મનની અસર હતી જે આ ફિલ્મમાં એમના સહાયક હતા. આજના મજરુહ લિખિત પહાડી ગીતના શબ્દો :

दिल पुकारे आ रे आ रे आ रे
अभी ना जा मेरे साथी

बरसों  बीते  दिल  पे  क़ाबू  पाते
हम तो हारे तुम ही कुछ समझाते

समझाती मैं तुमको लाखों अरमां
खो जाते हैं लब तक  आते-आते

पूछो ना कितनी, बातें पड़ी हैं, दिल में हमारे

पा  के तुमको  हैं  कैसी  मतवाली
आँखें मेरी  बिन काजल के काली

जीवन  अपना  मैं  भी रंगीं कर लुं
मिल जाए जो इन होटों की लाली

जो भी है अपना, लाई हुँ सब कुछ, पास तुम्हारे

महका – महका आँचल हलके – हलके
रह  जाती हो  क्यों  पलकों  से मल के

जैसे  सूरज   बन   कर  आए  हो  तुम
चल दोगे फिर  दिन के  ढलते – ढलते

आज कहो तो, मोड़ के रख दुं, वक्त के धारे ..

આ અગાઉ પૂરી થઈ ચૂકેલી, કવિ શૈલેન્દ્રના અભેરાઈએ મુકાઈ ગયેલા ગીતોના રસાસ્વાદની લેખમાળા  ‘ હૈં સબ સે મધુર વો ગીત ‘ માં આપણે આ ફિલ્મના અન્ય પહાડી લતા-ગીત  ‘ રુલાકે ગયા સપના મેરા ‘ વિષે વાંચી ચુક્યા છીએ, જોકે એ વખતે સંદર્ભ પહાડી રાગનો નહીં પરંતુ માત્ર શૈલેન્દ્ર લિખિત આખરી ગીત તરીકે હતો. એ ગીતમાં રહેલું કાવ્ય-તત્ત્વ, એમાં વ્યક્ત થતી શૈલેન્દ્રની અંગત પીડા અને વિજય આનંદનું ફિલ્માંકન કૌશલ્ય- દરેક દ્રષ્ટિએ એ ગીત પણ બેમિસાલ છે. બહરહાલ, આજના આ લતા-રફી દ્વારા ગવાયેલા અને દેવ આનંદ / વૈજયંતિ માલા પર ફિલ્માવાયેલા ગળચટ્ટા પહાડી ગીતની વાત. ઘણા નિષ્ણાંતોના મતે આ ફિલ્મનું દિગ્દર્શકીય કૌશલ, એ પછી આવેલી આનંદ ભાઈઓની અતિ સફળ ફિલ્મ  ‘ જોહ્ની મેરા નામ ‘ ( ૧૯૭૦ ) કરતાં સ્હેજ પણ ઓછું નહોતું. એ રહસ્ય, રોમાંચ, એક્શનથી ભરપૂર, દર્શકને વિચારવાનો સમય ન આપે એવી પકડદાર ફિલ્મ હતી અને અશોક કુમારનું પાત્ર પણ ફિલ્મમાં નાયક-નાયિકા જેટલું જ અગત્યનું હતું. પ્રસ્તૂત રમ્ય પ્રણય ગીત સિક્કિમની પહાડીઓ મધ્યે ફિલ્માવાયું છે.

સંતૂર અને પહાડી વાંસળી સાથે ગીતનો ઉઘાડ થાય છે. દેવ-વૈજયંતિ એક બૌદ્ધ ગોમ્પાની ભીતર કરબદ્ધ. લામાઓની ગોમ્પા ફરતે પ્રદક્ષિણા અને નાયકનો નાયિકાના હાથમાં પરોવાતો હાથ. નેપથ્યે વાંસળી અને પહાડી ઢોલ. અચાનક વાયલીન્સના પ્રવેશ સાથે ગીત દ્રુત લયમાં આવે છે. સિતારની ઝંકાર સાથે રફીનો આલાપ અને થંભી જતી ઢોલક. તાલના પ્રવેશ અને નિર્ગમન સાથે દર્શકના મન-મયૂરને નચાવવાના પણ બર્મન ઉસ્તાદ હતા. અહીં એ વાત પુરવાર થાય છે. મુખડાના બીજીવારના ઉચ્ચારણ સાથે તાલનો ફરી પ્રવેશ. રફી દ્વારા મુખડાનો પૂર્વાર્ધ પૂરો થાય ત્યાં લતા હળવી મુરકી સાથે પ્રવેશે છે.

બર્મન દાદાએ લતા માટે કહ્યું હતું કે ઉત્તમોત્તમ ગીતના સર્જન માટે માત્ર લતા અને હાર્મોનિયમ કાફી છે ! એમણે જ લતાને બિરદાવતાં એમ પણ કહેલું કે સંગીત એ લતાના કંઠ માટે પૂરક અવયવ માત્ર છે, એનાથી કશો ઉમેરો થતો નથી ! આ બીજું વિધાન જેને અતિશયોક્તિપૂર્ણ લાગે એણે દાદાની જ ફિલ્મ  ‘ આરાધના ‘ નું રફી-લતાનું યુગલ-ગીત  ‘ બાગોં મેં બહાર હૈ ‘ અને રફી દ્વારા મુખડાના ગવન બાદ લતાનું  ‘ ના ના ના ના નાના ના ના ના ‘ વારંવાર સાંભળવું ! જો કે આ બાબતે રફીને પણ આપણે માનભેર લતાની જ પંગતમાં મૂકવા પડે !

ગીત પર પાછા ફરીએ. મુખડાનું પુનરાવર્તન જ્યારે રફી-લતાના સહિયારા કંઠે થાય છે ત્યારે આયોજનપૂર્વક લતા તાર સપ્તકમાં ચાલી જાય છે અને રફી મંદ્ર સ્વરમાં. મુખડા પછીના અંતરાલમાં માત્ર ગિટાર પણ તાલમાં ઢોલકનો કરતબ દિલકશ સાથ પૂરાવે છે. તાલ ઘડીક થંભે છે અને પ્રથમ અંતરાની રફી દ્વારા શરુઆત. સાક્ષીમાં હિમાલયની પર્વતમાળા. અંતરાનો ઉત્તરાર્ધ લતા દ્વારા. ‘ મારા દિલમાં કેટલી બધી વાતો વણકહી પડી છે, હું જ જાણું એ. ‘ અહીં પણ અંતરા પરથી મુખડા પર આવતાં ઢોલક ક્ષણાર્ધ થંભે છે અને તરત નર્તનરુપે ફરી ઉભરે છે.

હવેના અંતરાલમાં ગિટાર અને બાંસુરી. શબ્દોમાં થોડીક વધુ રુમાનિયત ઉમેરાય છે અને નાયિકા પૂરા સમર્પણ-ભાવથી નાયકની ઈચ્છાઓમાં સંમતિનો સુર પૂરાવે છે. હવે મુરકીથી ઘુમાવીને મુખડા પર પરત ફરવાનો વારો રફીનો છે. છેલ્લા અંતરામાં નાયિકાના ચહેરા પર ઘેરી ચિંતાના ભાવ અને એ ભાવ પૂરેપૂરી પ્રવણતાથી ઝીલતા દિગ્દર્શક વિજય આનંદ.  ‘ તું સૂર્ય બનીને આવ્યો છો મારી જિંદગીમાં, સાંજ પડતાં-પડતાં આથમતા સૂરજ જેમ ગુમ થઈ જઈશ ‘ અને જવાબમાં નાયક કહે છે કે આજે તો તું કહે તો સમયનો પ્રવાહ પલટાવી દઉં ! કતીલ શિફાઈ કહે છે તેમ :

તુમ આ સકો તો શબ કો બઢા દું કુછ ઔર ભી
અપને  કહે મેં  સુબહ  કા  તારા  હૈ  ઈન દિનોં ..

સમગ્ર ગીત દરમિયાન પહાડી વાંસળી હમકદમ રહે છે અને પહાડી રાગનો પાશ છવાયેલો રહે છે.

દાદાની અન્ય કેટલીક ચુનંદી પહાડી રચનાઓના ઉલ્લેખ સાથે આજે વિરમીએ :

૧. પિઘલા હૈ સોના દૂર ગગન પર જાલ લતા
૨. લિખા હૈ તેરી આંખોં મેં કિસકા ફસાના તીન દેવિયાં લતા-કિશોર
૩. ફૂલોં કે રંગ સે દિલ કી કલમ સે પ્રેમ પૂજારી કિશોર

હવે પછીના મણકામાં ફરી એકવાર મારા આરાધ્ય મદનમોહનની પહાડી અને અંતિમ અધ્યાયમાં રહી ગયેલા પરંતુ એટલા જ ગુણી સંગીતકારોની કૃતિઓનો ઉલ્લેખ અને પૂર્ણ-વિરામ ..


શ્રી ભગવાન થાવરાણીનો સંપર્ક bhagwan.thavrani@gmail.com વીજાણુ પત્રવ્યવહાર સરનામે થઈ શકશે.


Author: admin

10 thoughts on “હુસ્ન પહાડી કા – ૨૨ – રાજકુમાર સચિન દેવ વર્મન – અસરમાં એકબીજાથી સાવ વિપરીત પહાડી ગીતો

  1. Very much informative and interesting article throwing light on unknown aspect of a song we usually sing .Thanks for your contribution towards educating a common person

  2. સંગીત ની સફર આ પહાડી સંગ કેટલી યાદગાર નીવડે છે.
    રવિ સાહેબ ,ખય્યામ સાહેબ અને નૌશાદ સાહેબ પછી બર્મન દાદાએ મજા કરાવી દીધી . ગીત નું બારીક વિશ્લેષણ ભગવાનભાઈ ની ખૂબી છે.તેમને ગાઈડ ના દાદાએ ગાયેલ ગીત ની કેટલી સુંદર છણાવટ કરી છે કે ફરી થી તે ગીત સાંભળવાનું મન થાય. જ્વેલ થીફ ના ગીત માં બર્મન દાદા ની પૂર્વ ભારતીય સંગીત પર ની પકડ છતી થાય છે .મજા પડી ગઈ.
    ખુબ ખુબ આભાર,ભગવાનભાઈ !

  3. ખુબજ સુંદર આર્ટીકલ અને ગીતો સાહેબ. પહાડી તો શું કોઈ જ રાગ વિશે જાણકારી મારી જેવા સામાન્ય માણસ ને ના હોય માત્ર ગમતા ગીતો ગણગણતા રહીએ કે સાંભળતાં રહીએ આપનાં આર્ટીકલ્સ થી જાણીતા ગીતો સાંભળવા ની એક જુદી જ મજા આવી ગઈ. ખુબ ખુબ અભિનંદન સાહેબ.

    1. નમસ્કાર અને આભાર બહેન !
      નિરંતર વાંચનથી જ રસ-દ્રષ્ટિ વિકસે છે.
      આ શ્રેણી હવે પૂરી થવામાં છે…

  4. Yes, S D Burman a Great music director, was one of very few m.d. who gave melodious and popular music till the end of their career. He was one, who molded his style to liking of next generation keeping high standard of music intact. “Aaradhna” is a classic example. Detailed picturesque presentation of Both the pahadi songs is commendable. Thanks.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *